εν Άνδρω

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ: Μπορεί να σωθεί ...
  Στην φωτογραφία μέρος της προβιομηχανικής κατασκευής του υδρόμυλου της Φάμπρικας όπως σώζεται σήμερα μέσα στο μισογκρεμισμένο κτήριο (φωτ. Εν Άνδρω). Με την Φάμπρικα των Εμπειρίκων ασχολήθηκα επισταμένα όταν πριν τέσσερα χρόνια με προσκάλεσε η αρχιτέκτων Ελένη Σαλουβάρδου σε μια ημερίδα στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (Μάρτιος 2014). Εκεί μίλησα για την ποιότητα του ηλεκτρομηχανολογικού εξεπλισμού της. Δεν είμαι φυσικά ειδικός στο θέμα. Απλώς έτυχε κάποτε και ήμουν γείτονας με τον αλευροβιομήχανο Παναγιώτη Δάκο. Σε μια από τις συζητήσεις μας μού είχε πει για την ιδιαίτερη σχέση της οικογένειας του με την Άνδρο και την Φάμπρικα των Στενιών. Και μού εξιστόρησε για το πως βρέθηκε ο εξοπλισμός της Φάμπρικας από την Άνδρο στο εργαστάσιο του πατέρα του στον Αυλώνα της Αττικής.  Στην φωτογραφία μέρος του τεράστιου εσωτερικού χώρου και της εναπομένουσας προβιομηχανικής κατασκευής του υδρόμυλου που ξεκίνησε την λειτουργία του το 1876. Δηλαδή πριν 142 χρόνια (φωτ. Εν Άνδρω). Η Φάμπρικα ξεκίνησε από τον Κωνσταντίνο Εμπειρίκο το 1876. Έφτασε μέχρι την δεκαετία του 1930 πάντα στα χέρια των Εμπειρίκων. Μετά πέρασε στα χέρια των Γουλανδρήδων στη δεκαετία του 1930.  Η χήρα Γουλανδρή το 1938 πούλησε τις σύγχρονες μηχανολογικές εγκαταστάσεις στον αλευροβιομήχανο Σπύρο Δάκο στον Αυλώνα της Αττικής. Οι κυλινδρομηχανές αυτές ήταν τόσο καλής ποιότητας που λειτούργησαν από το 1938 μέχρι το 1965 στο μύλο του Αυλώνα. Αντικαταστάθηκαν όταν πια ξεπεράστηκε η τεχνολογία τους. Είχαν ξεπεράσει τα 50 χρόνια λειτουργίας τους (1912-1965). Τόσο καλής ποιότητας ήταν. Στη φωτογραφία ο προβιομηχανικός εξοπλισμός με το τεράστιο γρανάζι της φτερωτής που κινούσε τα ζεύγη των μονολίθων της φωτογραφίας (φωτ. Εν Άνδρω). Η Φάμπρικα είναι στην ποταμιά των Στενιών σε ένα σημείο όπου το νερό, που έρχεται από τις Εβρουσές, αποκτά λόγω της κλίσης του εδάφους δυνατή ροή. Εκεί το 1876 ο Κωνσταντίνος Εμπειρίκος έχτισε τον υδρόμυλο. Ένα πενταόροφο κτίριο με δίρριχτη στέγη και μια μεγάλη όρθια σιδερένια φτερωτή που κινούνταν με την υδατόπτωση και κινούσε έναν αλεστικό μηχανισμό με τέσσερα ζεύγη μυλολίθων. Όλη αυτή η κατασκευή σώζεται μέχρι σήμερα όπως φαίνεται στις τρεις παραπάνω φωτογραφίες μας. Η φτερωτή της Φάμπρικας. Όπως λένε οι ειδικοί ήταν η μεγαλύτερη των Βαλκανίων στην εποχή της (φωτ. Εν Άνδρω). Στη Φάμπρικα γινόταν επεξεργασία σιταριού που έφερναν με καΐκια από τη Ρουμανία. Τα καΐκια ήταν τον Εμπειρίκων, αλλά και άλλων ανδριωτών καραβοκυραίων (όπως π.χ. του καπετάν-Λάζαρου Καμπάνη που είχε παντρευτεί κόρη Εμπειρίκου). Ο μύλος αν και ξεκίνησε ως υδρόμυλος, το 1880 έγινε και ατμοκίνητος. Και το 1912 προστέθηκαν νέες υπερσύγχρονες ηλεκτρικές ελβετικές κυλινδρομυλικές εγκαταστάσεις τύπου Μπούλερ, ενώ ηλεκτροφωτίστηκε και το κτήριο. Η Φάμπρικα λειτούργησε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1930.  Η Φάμπρικα όπως φαίνεται σήμερα από το μονοπάτι που οδηγεί από το γεφύρι του Λέοντα προς τα Γιάλια (φωτ. Εν Άνδρω). Κατά την κατοχή λειτούργησε και πάλι με προβιομηχανικό τρόπο ως υδρόμυλος. Στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε. Το 1972 η στέγη, που διατηρείτο σε καλή κατάσταση, κάηκε από αμέλεια περιοίκων. Έκτοτε το κτήριο παρέμεινε ασκεπές. Παρόλα αυτά λόγω της καλής κατασκευής του έφτασε μέχρι σήμερα. Παρά την εγκατάλειψη του το μνημείο στέκει χωρίς στατικά προβλήματα αναμένοντας την αποκατάστασή του. Έχει κηρυχτεί διατηρητέο (ΦΕΚ 495/Β/9-7-1991).   Ότι έχει απομείνει από την τοιχοποιΐα της Φάμπρικας μετά την εγκατάλειψη της το 1950 και μετά την μεγάλη πυρκαγιά που την αποτελείωσε το 1972. Κοντά 70 χρόνια εγκατάλειψης και 45 χρόνια από μια πυρκαγιά που προκλήθηκε λόγω της εγκατάλειψης και της αδιαφορίας... Φωτ. Εν Άνδρω). Η Φάμπρικα είναι σημαντικό μνημείο για την Άνδρο. Όμως, η αρχική της τοποθέτηση (δίπλα στη ρεματιά και σε δύσβατο σημείο μιας και αυτοί που την έκτισαν αναζήτησαν το νερό) αφήνει λίγα περιθώρια να αξιοποιηθεί σήμερα για πολλά πράγματα. Η έλλειψη δρόμου καθιστά εξαιρετικά αμφίβολη μια χρηματοδότηση για κάποια σημαντική χρήση (π.χ. συνεδριακό κέντρο). Ο ίδιος ο προβιομηχανικός σχεδιασμός ήταν αυτός που έκανε την λειτουργία της Φάμπρικας δύσκολη όταν έγινε βιομηχανική η χρήση της. Ο ίδιος αυτός αρχικός σχεδιασμός κάνει πολύ δύσκολη σήμερα και την διάσωση της. Εκτός εάν... ΕΚΤΟΣ ΕΑΝ... Η πρώτη σοβαρή νύξη επί πραγματικής βάσης για τη διάσωση της Φάμπρικας έγινε το 2014 στην μεγάλη ημερίδα του ΕΜΠ στην οποία μίλησαν πολλοί ερευνητές για την ιστορία και την αρχιτεκτονική αξία του μνημείου και κατάθεσαν εισηγήσεις για την προστασία και την ανάδειξη του. Μετά τις εκτενείς αναφορές στην προβιομηχανική και βιομηχανική κληρονομιά της Άνδρου, καθώς και στην ιδιαιτερότητα του μοναδικού αυτού μνημείου για το νησί, έκανε παρέμβαση ο καθηγητής Φιλιππίδης. Είπε ο καθηγητής - με δεδομένη την πολύ δύσκολη θέση του μνημείου στη ρεματιά και του απίθανου κόστους μιας επισκευής και συντήρησης του - πως ο μόνος που μπορούσε να σώσει την Φάμπρικα ήταν και ο μοναδικός γείτονας της: ο Γιαννούλης Καμπάνης. Μόνο αυτός θα μπορούσε να χρηματοδοτησει τη διάσωση της ως προσφορά στις Στενιές και στην Άνδρο. Καθαρισμένο από δέντρα και αναρριχητικά φυτά το εσωτερικό του άδειου κέλυφους της Φάμπρικας (φωτ. Εν Άνδρω). Η πρόταση Φιλιππίδη ακούστηκε με σκεπτικισμό. Ήταν όμως η μόνη με πραγματισμό. Ήταν η μόνη που είχε και μια λογική ακολουθία, καθώς η Φάμπρικα επί χρόνια είχε κλειδώθεί με πόρτα και λουκέτο από τον Γιαννούλη Καμπάνη. Ο Καμπάνης μέχρι σήμερα, επί 10ετία, κτίζει δίπλα της το σπίτι του και διαμορφώνει το κτήμα του. Προφανώς κάποτε με σκοπό την εξασφάλιση της ιδιοτικότητας του έκλεισε την εγκαταλειμένη επί δεκαετίες Φάμπρικα  Και για να αποφύγει την κατάρρευση των τοίχων της - που θα είχε κόστος για την δική του ιδιοκτησία - έκοβε κατα καιρούς δέντρα, θάμνους και αναρριχητικά, που φύτρωναν στο εσωτερικό της. Έτσθι διασώθηκαν και οι τοίχοι. Συνεπώς η πρόταση του καθηγητή Φιλιππίδη όλα αυτά ήταν και η μόνη που θα μπορούσε να έχει αντίκρυσμα.    Η Φάμπρικα όπως φαίνεται από το κτημα του Γιαννούλη Καμπάνη σήμερα.Αν έφευγε ο πέτρινος μαντρότοιχος θα είχε το κτήριο μια προοπτική, αλλά και μια πρόσβαση από την πίσω μεριά (φωτ. Εν Άνδρω).  Συνάντησα τυχαία τον Γιαννούλη Καμπάνη στην γέφυρα του SuperFerry II την Παρασκευή 16/2. Και βρήκα την ευκαιρία και τον ρώτησα: "τι σκεφτέται να κάνει με την Φάμπρικα". Η απάντηση: "είχε κάνει πριν τέσσερα χρόνια μια προμελάετη που μιλά για ένα κόστος απλής διάσωσης της τάξεως των 2 εκατομμυρίων ευρώ!" Για το κόστος αυτό είχε κάνει και σχετική συζήτηση με τον τότε δήμαρχο Άνδρου Γιάννη Γλυνό που είχε ενδιαφερθεί για το θέμα. (Την συζήτηση αυτή επιβεβαίωσε μετά από τηλεφώνημα και ο ίδιος ο πρώην δήμαρχος.) Ένα κόστος εξόχως απαγορευτικό για κάποιον κρατικό φορέα. "Το οποίο κόστος θα μεγάλωνε κατά πολύ αν προχώραγε κανείς πέρα από την διάσωση", εξήγησε ο Γ. Καμπάνης. Πριν φύγει από την γέφυρα με κάλεσε, αν ενδιαφερόμουν, να πει τα υπόλοιπα στο σπίτι του. Επιπλέον να δω την Φάμπρικα καθαρισμένη και από κοντά. Πήγα την Κυριακή 18/2. Είχα την ευκαιρία να περπατήσω γύρω και μέσα στην Φάμπρικα επί δύο ώρες. Να την φωτογραφήσω όπως ποτέ πριν. Να απωτυπώσω εικόνες μοναδικές του παλιού προβιομηχανικού εξοπλισμού με τον οποίο ξεκίνησε και ο οποίος απέμεινε μέχρι σήμερα στο παλιό εγκαταλειμμένο κτήριο. Εικόνες που ίσως οι προηγούμενοι δεν είχαν την ευκαιρία να αποτυπώσουν μιας και η Φάμπρικα ήταν και είναι κλειστή σε επισκέπτες και περιφραγμένη από τον Γ. Καμπάνη. Λεπτομέρεια από τον εξωτερικό μηχανολογικό εξοπλισμό και το μικρό κτήριο στο οποίο ήταν εγκατεστημένος (φωτ. Εν Άνδρω). Κατά τη συνάντηση ο Γιαννούλης Καμπάνης εξήγησε πως εκτός της διάσωσης υπάρχει και μελέτη αποκατάστασης (έχει ήδη προχωρήσει). Η αποκατάσταση σε μουσείο θα έχει κόστος γύρω στα 8 εκατομμύρια ευρώ. Το συνολικό κόστος του έργου θα είναι γύρω στα 10 εκατομμύρια ευρώ (ανάλογα με το ποια θα είναι η τελική χρήση του μουσείου). Οι προδιαγραφές της μελέτης είναι βασισμένες στις απαιτήσεις του Υπουργείου Πολιτισμού. Και φυσικά θα εγκροθούν οι μελέτες και θα υπάρχει και επίβλεψη από το ΥΠΠΟ. Και κατέληξε: "θα είναι ένα μουσείο για τις Στενιές και την Άνδρο!"  Σχολίασα πως την ίδια ακριβώς φράση είχε χρησιμοποιήσει πριν τέσσερα χρόνια και ο καθηγητής Φιλιππίδης. Μετά εξήγησε πως κκρεμεί μια δίκη για το ιδιοκτησιακό καθεστώς του παλιού κτηρίου. Μέχρι το 2016 το κτήριο δεν ενδιέφερε κανέναν. Ότι γινόταν γι' αυτό το έκανε αυτός: περιφράξη, κλείδωμα, κλάδεματα κλπ. Το 2016 εμφανίστηκε η Ευανθία Γουλανδρή, που ζει μόνιμα στο Λονδίνο, ως μοναδική κληρονόμος (παραιτήθηκε ο αδελφός της Μιχάλης από το μερίδιο του)  και έκανε αποδοχή κληρονομιάς μετά από 28 χρόνια! Υπήρχαν πλέον δύο συμβόλαια πια... Λεπτομέρεια από την στήριξη της στέγης της Φάμπρικας (φωτ. Εν Άνδρω). Το θέμα εκδικάζεται αυτές τις μέρες στη Σύρο. Αν το δικαστήριο αποφασίσει πως το κτήριο ανήκει στην Ε. Γουλανδρή αλλάζει το σκηνικό. Τα σχέδια για την Φάμπρικα της Ευανθίας Γουλανδρή, που δεν πρέπει να έχει έρθει στην Άνδρο δεκαετίες, είναι άγνωστα. Άγνωστο είναι και αν θα δωθούν χρήματα για συντήρηση και ανακαίνιση. Αν το δικαστήριο αποφασίσει πως ανήκει στον Γ. Καμπάνη το σχέδιο διάσωσης και αποκατάστασης προχωρά. Πάντως ο ίδιος ο Καμπάνης εξήγησε πως θεωρεί πως έχει δίκιο και θα πάει το θέμα μέχρι τέλους για να πραγματοποιήσει ένα σχέδιο που όπως φάνηκε τον έχει απασχολήσει πολύ εδω και χρόνια και είναι ετοιμος να χρηματοδοτήσει ο ίδιος. Για πρώτη φορά μετά από 70 χρόνια εγκατάλειψης η Φάμπρικα του Εμπειρίκου έχει ελπίδα να ξεφύγει από την μοίρα της πλήρους κατάρρευσης. Μια μοίρα που περιμένει όπως φαίνεται το άλλο σημαντικό μνημείο των Στενιών: τον πύργο Μπίστη Μουβελα. Αναμένουμε το αποτέλεσμα της δίκης και ελπίζουμε το καλύτερο. για την ιστορική Φάμπρικα της Άνδρου.. Διαμαντής Μπασαντής                                            
Καρναβάλι Χώρας Άνδρου 2018...
Την Κυριακή 18 Φεβρουαρίου 2018 και ώρα 15:00 στον πεζόδρομο της Αγοράς διοργανώνεται ακόμα μια χρονιά το καρναβάλι της Χώρας. Για την ιστορία το καρναβάλι της Χώρας πρωτοδιοργανώθηκε το 1987. Στα 31 χρόνια που έχουν περάσει από τότε υπήρξαν 2-3 χρονιές που δεν κατέστη δυνατή η διοργάνωση του. 'Ολες τις άλλες φορές διεξήχθη ανελιπώς. Η σημερινή επιτροπή έχει αναλάβει την διοργάνωση του από το 2011.
31ο Κορθιανό Καρναβάλι 2018...
Συνεπείς στην παράδοση και στις υποσχέσεις μας ....για ένα Κορθιανό Καρναβάλι «για πάντα» , και συμπληρώνοντας 31χρόνια ..... συνεχίζουμε ακόμα πιο δημιουργικοί! Το 31ο Κορθιανό Καρναβάλι προετοιμάζεται για ένα τριήμερο ψυχαγωγικών εκδηλώσεων στο πλαίσιο της Αποκριάς από την Παρασκευή 16 Φεβρουαρίου έως και την Κυριακή 18 Φεβρουαρίου.
Ο διάσημος φίλος της Άνδρου Jo...
To κινηματογραφικό φιλμ "Before I Forget" (Πριν να ξεχάσω) - με τον σπουδαίο βραζιλιάνο ηθοποιό και φίλο της Άνδρου Ζοζέ Ντε Αμπρέου - γυρίστηκε πέρσι στη Βραζιλία. Ήταν παραγωγή του μεγαλύτερου καναλιού της Βραζιλίας, toy "Γκλόμπο".  Μετά το φιλμ ο Ζοζέ ήρθε στην Άνδρο που αγαπά από την πρώτη νιότη του. Είχε αποφασίσει να ζήσει εδώ. Στο σπίτι στο Άνω Γαύριο ολοκλήρωσε τις 900 σελίδες της αυτοβιογραφίας του που θα βγει βιβλίο στην Βραζιλία προσεχώς.
Παράσταση κουκλοθέατρου στην Ά...
 (Μια παράσταση κουκλοθεάτρου που θα ενδιαφέρει τα παιδιά της Άνδρου, της προσχολικής ηλικίας και των πρώτων τάξεων του δημοτικού, μας πληροφορεί η ΚΟΙΝΣΕΠ πως θα γίνει στη Χώρα της Άνδρου στις 3 Φεβρουαρίου, ημέρα Σάββατο. Όσοι ενδιαφερόμενοι προσέλθετε… - Εν Άνδρω).
Έφυγε ο Τζίμης Πανούσης της Άν...
  Ο Τζίμης Πανούσης το βράδυ της Ανάστασης του 2016 στην Μονή Παναχράντου (φωτ. Εν Άνδρω)/ Έφυγε από τη ζωή το μεσημέρι του Σαββάτου ο Τζίμης Πανούσης. Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, ο 64χρονος μουσικός υπέστη ανακοπή καρδιάς, ενώ βρισκόταν στο σπίτι του. Μεταφέρθηκε εσπευσμένα με ασθενοφόρο στον Ερυθρό Σταυρό, όπου παρά τις προσπάθειες ανάνηψης δεν κατάφερε να επανέλθει.
Οι φωτογραφίες, οι λέξεις και ...
Από την αναγνώστρια μας Filia Katsiki λάβαμε την παραπάνω σπάνια και εξαιρετική φωτογραφία από την Αθήνα του 1901: είναι η εικόνα της Εθνικής Βιβλιοθήκης την εποχή της οικοδόμησής της. Από κάτω δύο σχόλια: (α) «Τι ομορφιά … και τι αίσχος είναι τώρα»  (β)  «Άν κοιτάξετε καλά κάτω αριστερά είναι ένας κουκουλοφόρος».
Άνδρος: πρωτοχρονιάτικα κάλαντ...
Με λύρα, τσαμπούνες, λαούτο, τύμπανα και φλογέρα είπαν τα κάλαντα σήμερα παραμονή πρωτοχρονιάς και αποχαιρέτησαν το 2017 υποδεχόμενοι το 2018 στην Χώρα της Άνδρου. Με την λύρα του μικρού Οδυσσέα και την κομπανία του Τριανταφυλλάκη από τους Κατακαλαίους είπαν οι παραδοσιακοί οργανοπαίκτες τα κάλαντα στους εναπομείναντες εφέτος Χωραΐτες.
Το γιορτινό τραπέζι από τον Πα...
Της Κατερίνας Ρεμούνδου Άνδρος, πρωινό Χριστουγέννων στην Μονή Παναχράντου (φωτ. αρχείου Εν Άνδρω). (Από τo αρχείο του Εν Άνδρω . Δημοσιεύθηκε Χριστούγεννα του 2014) Πολλοί είναι οι μύθοι, τα διηγήματα, οι αναφορές στο χριστουγεννιάτικο και πρωτοχρονιάτικο τραπέζι και στα ξεχωριστά εδέσματα της εποχής. Με οδηγό την λογοτεχνία και την παράδοση και την αγάπη μας για την Άνδρο ας ταξιδέψουμε σε διηγήσεις και αναφορές για τις συνήθειες των ημερών.