ΤΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΑΦΑΝΟΥΣ ΝΑΥΤΗ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΟ ΤΟ 1959 (αποκλειστικό βίντεο-φωτογραφίες-ντοκουμέντα)
Ιστορική φωτογραφία από τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος το 1959.
Το άγαλμα
Τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου Αφανούς Ναύτη στην Άνδρο έγιναν στις 5 Νοεμβρίου 1959, παρουσία του βασιλιά Παύλου. Το άγαλμα του Αφανούς Ναύτη, έργο του γλύπτη Μιχαήλ Τόμπρου, τοποθετήθηκε στο βάθρο του το 1959. Το άγαλμα είναι χάλκινο, δωρεά της οικογένειας Γουλανδρή. Στέκει στην πλατεία της Ρίβας, στο κάτω άκρο της Χώρας. Αποτελεί σύμβολο της ναυτικής ιστορίας της Άνδρου και τιμά όλους τους ναυτικούς που χάθηκαν στη θάλασσα.
Η απόφαση του Δήμου και η ανακοίνωση των αποκαλυπτηρίων του αγάλματος
Μετά την καταστροφή των αρχοντικών της οικογένειας Εμπειρίκου στη θέση «Ρίβα» από τους βομβαρδισμούς του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (1943), ο χώρος δωρίστηκε από την οικογένεια Εμπειρίκου στον Δήμο. Επί δημαρχίας Μιχαήλ Σ. Πολέμη, λήφθηκε η απόφαση από το Δημοτικό Συμβούλιο να διαμορφωθεί εκεί η ομώνυμη πλατεία και να ανεγερθεί το Μνημείο του Αφανούς Ναύτου, προς τιμήν όλων των ναυτικών που χάθηκαν στη θάλασσα.
Η πρόσκληση και η τελετή
Η πλατεία ολοκληρώθηκε το 1958. Ο Δήμος Άνδρου επιθυμώντας να δώσει πανηγυρικό χαρακτήρα στο γεγονός, ξεκίνησε συνεχή αλληλογραφία με τα Ανάκτορα, ζητώντας επίμονα από τον Βασιλιά Παύλο να επισκεφθεί το νησί για να τελέσει ο ίδιος τα αποκαλυπτήρια. Στις 12 Σεπτεμβρίου 1959, ο Μέγας Αυλάρχης Δημήτριος Λεβίδης ενημέρωσε τον τότε νέο Δήμαρχο Άνδρου, Ευάγγελο Δερτούζο, ότι ο Βασιλιάς αποδέχθηκε την πρόσκληση.
Ακολούθησαν πυρετώδεις προετοιμασίες από το Δημοτικό Συμβούλιο για την υποδοχή άνω των 100 επισήμων. Κατά την τελετή, η οποία καλύφθηκε από τα Ελληνικά Κινηματογραφικά Επίκαιρα, ο Βασιλιάς Παύλος απένειμε μάλιστα στον γλύπτη του έργου, Μιχαήλ Τόμπρο, το παράσημο του Ταξιάρχου του Φοίνικος. Η ημέρα συνοδεύτηκε από συναυλία στο Δημοτικό Θέατρο με καλλιτέχνες της Λυρικής Σκηνής και δεξίωση με την παρουσία περίπου 100 επίσημων προσκεκλημένων.
Η πτώση και η αποκατάσταση του αγάλματος
Ο ανδριάντας είναι ορειχάλκινος. Η φιγούρα του ναύτη είναι των αρχών του 20ου αιώνα. Με υψωμένο το χέρι να χαιρετά ή αποχαιρετά τα διερχόμενα πλοία. Είναι φορτωμένος με ναυτικό σάκο, όπως συνήθιζαν οι ναυτικοί πριν γενικευθούν οι βαλίτσες. Τον κατασκεύασε ο Μιχαήλ Τόμπρος (1889 – 1974), επιφανής γλύπτης εξ Άνδρου και ήταν προσφορά της οικογένειας Νικολάου Ι. Γουλανδρή στη μνήμη όλων των ναυτικών της Άνδρου που χάθηκαν στην θάλασσα.
Το άγαλμα έμεινε στη θέση του μέχρι την 30η Απριλίου του 2001 όταν ένας πολύ δυνατός άνεμος τον έριξε στα μάρμαρα της πλατείας. Ο τότε δρασtήριος και λίαν αποτελεσματικός δήμαρχος Άνδρου Δημήτρης Γιαννίσης κινητοποιήθηκε άμεσα και μερίμνησε για την επισκευή του. Σύμφωνα με μαρτυρίες κατάφερε και βρήκαν τα αρχικά σχέδια του Τόμπρου. Έτσι, η επισκευή του έγινε σύμφωνα με τις αρχικές προδιαγραφές. Το άγαλμα έφερε πίσω στην Άνδρο – μετά από δύο μήνες – πάλι ο δήμαρχος και ξανατοποθετήθηκε στη θέση του. Έκτοτε συνεχίζει να κυριαρχεί στην άκρη της Χώρας, απέναντι από το Ενετικό Κάστρο ως ένα κορυφαίο σύμβολο της ναυτικής Άνδρου.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Για την παραπάνω έρευνα σε ιστορικά αρχεία και στο διαδίκτυο συνεργάστηκαν ο Διαμαντής Μπασαντής με τον Δημήτρη Σταυρόπουλο.
Θα πρόσθετα ότι ο αφανής ναύτης δεν συμβολίζει μόνο τους χαμένους ναυτικούς, αλλά το σύνολο των ναυτικών που αποχαιρετούν την Πατρίδα για να γυρίσουν όλες τις θάλασσες και να στείλουν ένα μεροκάματο στην οικογένεια. Απόλυτα σωστό το σημείο που τοποθετήθηκε το άγαλμα της γυναίκας του ναυτικού με τα 2 παιδιά να χαιρετούν το ναυτικό πατέρα! Συμβολισμός που συγκινεί κάθε άνθρωπο, που ζει την απουσία του ναυτικού από το σπίτι και την οικογένεια.