Οι “καπετάνιοι των κοινωνικών δικτύων” και η πραγματικότητα της θάλασσας

Γράφει ο Διονύσιος Δημ. Μπαράκος
Πλοίαρχος Ε.Ν. Α΄ Τάξεως – Πλοηγός Π.Σ. Πειραιά
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ – ΝΑΥΤΙΛΙΑ..GR
Το τελευταίο διάστημα παρακολουθώ με προβληματισμό δημοσιεύματα, δημόσιες παρεμβάσεις και αναρτήσεις που αφορούν ναυτικά περιστατικά, δυσμενείς καιρικές συνθήκες και αποφάσεις πλοιάρχων και πλοηγών. Αφορμή αποτέλεσαν τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις: ένα πρόσφατο δημοσίευμα για τις καθυστερήσεις στις πλοηγήσεις του Πειραιά, μια δημόσια παρέμβαση σχετικά με τους χειρισμούς επιβατηγού πλοίου κατά την προσέγγισή του σε λιμάνι των Κυκλάδων, καθώς και τα σχόλια που ακολούθησαν τις ακυρώσεις και τις καθυστερήσεις ακτοπλοϊκών δρομολογίων στην Κεφαλονιά.
Τρεις διαφορετικές περιπτώσεις, με ένα κοινό χαρακτηριστικό: την ευκολία με την οποία διατυπώνονται κρίσεις για σύνθετες ναυτικές διαδικασίες, συχνά χωρίς επαρκή γνώση των πραγματικών συνθηκών. Ως άνθρωπος που έχει υπηρετήσει για χρόνια στις γέφυρες των πλοίων, θεωρώ ότι αυτή η πρακτική δεν μπορεί να μένει ασχολίαστη.
Οι χειρισμοί των πλοιάρχων και οι “πραγματογνώμονες” της επόμενης ημέρας

Προβληματισμό προκαλεί πρόσφατη δημόσια παρέμβαση, η οποία αναπαράχθηκε από κυκλαδίτικη ενημερωτική ιστοσελίδα, σχετικά με τους χειρισμούς επιβατηγού πλοίου κατά την προσέγγιση και πρόσδεσή του σε λιμάνι των Κυκλάδων. Στη συγκεκριμένη παρέμβαση διατυπώθηκαν ερωτήματα για την εκτίμηση των καιρικών συνθηκών, την επιλογή θέσης πρόσδεσης, τη διαδικασία χειρισμού του καταπέλτη και, ουσιαστικά, για το τι θα έπρεπε να είχε κάνει ο πλοίαρχος.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιος θέτει ερωτήματα. Κάθε ναυτικό περιστατικό πρέπει να διερευνάται και κάθε απόφαση μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ελέγχου. Το πρόβλημα αρχίζει όταν τα ερωτήματα συνοδεύονται από υπαινιγμούς και δημόσιες εκτιμήσεις για ενδεχόμενα σφάλματα, πριν ακόμη γίνουν γνωστά όλα τα πραγματικά περιστατικά.
Παρατηρείται, μάλιστα, το φαινόμενο να εμφανίζονται συχνά τα ίδια πρόσωπα μετά από ναυτικά ατυχήματα και περιστατικά, έτοιμα να σχολιάσουν, να υποδείξουν λάθη και να διατυπώσουν συμπεράσματα. Πριν ακόμη ολοκληρωθεί η διερεύνηση, έχουν ήδη αρχίσει οι δημόσιες δηλώσεις και οι αναλύσεις. Και εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: πρόκειται πάντοτε για πραγματικό ενδιαφέρον για τη ναυτική ασφάλεια ή μήπως ορισμένες φορές τα ναυτικά περιστατικά αποτελούν και ευκαιρία για προσωπική δημοσιότητα;
Η συχνή παρουσία στα μέσα ενημέρωσης δεν αποτελεί απόδειξη ειδικής γνώσης. Ούτε η δημόσια προβολή καθιστά κάποιον αρμόδιο να αποφαίνεται για κάθε ναυτικό χειρισμό. Η προσέγγιση και πρόσδεση ενός πλοίου δεν αξιολογούνται από αποσπασματικές εικόνες, βίντεο ή περιγραφές, ούτε με την άνεση που προσφέρει η εκ των υστέρων γνώση του αποτελέσματος. Απαιτείται γνώση των χαρακτηριστικών του πλοίου, της διαμόρφωσης του λιμένα, των επικρατουσών συνθηκών και των πραγματικών περιθωρίων ελιγμών. Κανένας πλοίαρχος δεν βρίσκεται υπεράνω κριτικής. Για να κρίνει, όμως, κάποιος έναν χειρισμό, οφείλει πρώτα να γνωρίζει τι πραγματικά συνέβη.
Η ναυτική εμπειρία δεν αποκτάται μπροστά σε μια τηλεοπτική κάμερα και η πραγματογνωμοσύνη δεν υποκαθίσταται από τη συχνότητα των δημόσιων εμφανίσεων. Είναι πάντοτε εύκολο να εξηγεί κάποιος, εκ των υστέρων, τι θα έπρεπε να είχε γίνει. Πολύ δυσκολότερο είναι να λάβει ο ίδιος την απόφαση τη στιγμή που εξελίσσεται ο χειρισμός.
Τα απαγορευτικά και οι «καπετάνιοι» των κοινωνικών δικτύων

Ανάλογη εικόνα παρουσιάστηκε στη δημόσια συζήτηση για ακόμη μία φορά που αφορά τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια της Κεφαλονιάς, με αφορμή τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες και τη μη εκτέλεση προγραμματισμένων δρομολογίων.
Δεν έλειψαν οι χαρακτηρισμοί για πλοία «του γλυκού νερού», οι συγκρίσεις με παλαιότερους πλοιάρχους που υποτίθεται ότι ταξίδευαν υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, αλλά και οι υποψίες ότι πίσω από αποφάσεις μη εκτέλεσης δρομολογίων κρύβονται οικονομικές σκοπιμότητες. Επανήλθε, μάλιστα, το γνωστό επιχείρημα: «Αφού δεν υπάρχει απαγορευτικό απόπλου, γιατί δεν ταξιδεύει το πλοίο;»
Η απουσία απαγορευτικού απόπλου δεν αποτελεί «πιστοποιητικό» ασφαλούς ταξιδιού.

Η πραγματική κατάσταση της θάλασσας, η διεύθυνση του ανέμου, ο κυματισμός, οι συνθήκες προσέγγισης και οι ιδιαιτερότητες κάθε λιμένα είναι παράγοντες που δεν αποτυπώνονται απλώς σε έναν αριθμό μποφόρ. Ο πλοίαρχος δεν καλείται μόνο να διαπιστώσει εάν επιτρέπεται τυπικά ο απόπλους, αλλά να αξιολογήσει τις συνθήκες του συγκεκριμένου ταξιδιού. Ούτε η επιτυχής εκτέλεση ενός δρομολογίου στο παρελθόν αποτελεί απόδειξη ότι κάθε επόμενο ταξίδι μπορεί να πραγματοποιηθεί υπό αντίστοιχες συνθήκες.
Η ναυτοσύνη δεν είναι διαγωνισμός τόλμης. Είναι η ικανότητα ορθής εκτίμησης και διαχείρισης του εκάστοτε κινδύνου. Η ταλαιπωρία των επιβατών και των νησιωτών είναι απολύτως κατανοητή. Δεν δικαιολογεί, όμως, αυθαίρετες κατηγορίες ή την απόδοση οικονομικών κινήτρων χωρίς αποδεικτικά στοιχεία.
Όταν η δημόσια πίεση γίνεται παράγοντας κινδύνου

Υπάρχει και μια σοβαρότερη διάσταση που συχνά παραβλέπεται. Όταν κάθε απόφαση καθυστέρησης, αναβολής ή ματαίωσης μιας ναυτικής εργασίας συνοδεύεται από δημόσιες κατηγορίες και αμφισβήτηση της επαγγελματικής επάρκειας εκείνου που την έλαβε, δημιουργείται ένα περιβάλλον πίεσης.
Και υπάρχει μια ακόμη αντίφαση που αξίζει να επισημανθεί. Ο πλοίαρχος βρίσκεται συχνά αντιμέτωπος με την κατακραυγή, όποια απόφαση κι αν πάρει. Αν αποφασίσει να μην εκτελέσει το δρομολόγιο, κατηγορείται για την ταλαιπωρία των επιβατών. Αν αποφασίσει να ταξιδέψει με δυσμενείς καιρικές συνθήκες και οι επιβάτες ταλαιπωρηθούν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, δέχεται και πάλι επικρίσεις για την επιλογή του.
Τελικά, όποια απόφαση κι αν λάβει, βρίσκεται εκτεθειμένος στην εκ των υστέρων κριτική. Μόνο που η ευθύνη της απόφασης παραμένει αποκλειστικά δική του. Τέτοιες αποφάσεις δεν μπορεί να λαμβάνονται υπό τον φόβο της δημόσιας διαπόμπευσης.
Η «άλλη» πίεση που δεν βλέπει κανείς
Κανείς από όσους βιάζονται να κρίνουν δεν γνωρίζει τι περνά ένας πλοίαρχος από τη στιγμή που πληροφορείται ότι έρχεται κακοκαιρία. Τα ξενύχτια στη γέφυρα, με το ανεμόμετρο αγκαλιά, παρακολουθώντας συνεχώς τον καιρό και προσπαθώντας να εκτιμήσει αν και πότε μπορεί να πραγματοποιηθεί το δρομολόγιο.
Και μαζί με όλα αυτά, η πίεση να εξυπηρετήσει το νησί. Γιατί γνωρίζει ότι πίσω από ένα δρομολόγιο υπάρχουν άνθρωποι που περιμένουν. Ο καρκινοπαθής που πρέπει να μεταβεί για τη θεραπεία του, ο νεφροπαθής που πρέπει να κάνει αιμοκάθαρση, ο άνθρωπος που έχει επείγουσα ανάγκη να ταξιδέψει.
Αυτά τα γνωρίζει ο πλοίαρχος. Τα σκέφτεται, τα κουβαλά και τον βαραίνουν πολύ περισσότερο απ’ όσο φαντάζονται οι σχολιαστές του. Και μέσα σε όλη αυτή την πίεση καλείται να πάρει μια απόφαση, γνωρίζοντας ότι έχει στα χέρια του ανθρώπινες ζωές. Εκείνη τη στιγμή δεν χωρούν δεύτερες σκέψεις για το τι θα γράψει ο καθένας, ποιος θα διαμαρτυρηθεί ή ποιος θα εμφανιστεί την επόμενη ημέρα να του υποδείξει τι έπρεπε να κάνει.
Δημοσιογραφική κριτική και δημόσιος σχολιασμός
Στο σημείο αυτό θεωρώ απαραίτητο να γίνει ένας σαφής διαχωρισμός. Η δημοσιογραφία έχει δικαίωμα και υποχρέωση να ερευνά, να αναδεικνύει προβλήματα και να ασκεί κριτική. Η υπεύθυνη ενημέρωση αποτελεί ουσιαστικό μέρος του δημόσιου ελέγχου.
Διαφορετική είναι η περίπτωση όσων, μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα και στο όνομα της αγάπης τους για τα πλοία, θεωρούν ότι μπορούν να αξιολογούν κάθε ναυτικό χειρισμό και κάθε απόφαση ενός πλοιάρχου.
Η καραβολατρεία είναι (και προσωπική μου αν θέλετε) αξιόλογη ενασχόληση και η αγάπη για τα πλοία απολύτως σεβαστή. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της γνώση της ναυτικής πράξης.
Άλλο να αγαπάς τα πλοία και άλλο να έχεις την ευθύνη τους
Ούτε η δημοσιογραφική ιδιότητα ούτε η δημόσια προβολή υποκαθιστούν την τεχνική γνώση και την πραγματική εμπειρία. Η κριτική είναι θεμιτή και αναγκαία, αρκεί να βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα και γνώση των συνθηκών, και όχι σε υποθέσεις και προσωπικές εκτιμήσεις. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος κάθε καθυστέρηση, κάθε ακύρωση και κάθε ναυτικό περιστατικό να αντιμετωπίζεται ως ένδειξη λάθους ή παράλειψης, πριν ακόμη εξεταστούν τα πραγματικά γεγονότα.
Η “ευθύνη” εκ του ασφαλούς
Όσοι έχουμε υπηρετήσει στη γέφυρα ενός πλοίου γνωρίζουμε ότι οι αποφάσεις στη θάλασσα δεν λαμβάνονται με την πολυτέλεια της εκ των υστέρων ανάλυσης. Λαμβάνονται σε πραγματικό χρόνο, με πίεση, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, με περιορισμένα περιθώρια και με πλήρη επίγνωση ότι ένα λάθος μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.
Κανένας δεν βρίσκεται υπεράνω ελέγχου. Τα λάθη πρέπει να διερευνώνται και οι ευθύνες, όπου υπάρχουν, να αποδίδονται. Η κριτική, όμως, χρειάζεται στοιχεία, όχι μεγάλα λόγια. Είναι εύκολο να κατηγορείς· δύσκολο να γνωρίζεις τι πραγματικά συνέβη. Και κυρίως, η ναυτική ασφάλεια δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη πεδίο εύκολων εντυπώσεων.
Γιατί στη θάλασσα την ευθύνη δεν την αναλαμβάνει εκείνος που γράφει το άρθρο, κάνει την ανάρτηση ή εμφανίζεται ως ειδικός. Την αναλαμβάνει εκείνος που καλείται να πάρει την απόφαση. Και η διαφορά αυτή δεν είναι επικοινωνιακή. Είναι ζήτημα ανθρώπινης ζωής.
Άψογο Άρθρο. Αναφέρεται σέ Μεγάλο Ποσοστό στην πραγματικότητα.
Στήν Αποστολή των Πλοιάρχων Ε.Ν.
Στίς Υποχρεώσεις των, τά προβλήματα στην εξάσκηση των Καθηκόντων των..
Καλό είναι κύριε Διαμαντή εκτός από τις φωτογραφίες golden και της fast να βάζατε και φωτογραφία της SEA JET γιατί φαίνεται ποια συμφέροντα ακολουθάτε.
Άμα θέλετε στείλτε μας εσείς αυτές τις χειμωνιάτικες που νομίζετε πως δεν βάζουμε. Αλήθεια, πως και δεν είδατε την ρεκλάμα της seajet – η μόνη εταιρεία που έστειλε ρεκλάμα, οι άλλες δεν στείλανε ποτέ – και την είχαμε 6 μήνες και την βγάλαμε όταν το ζήτησαν οι ίδιοι. Αλήθεια πως και ΔΕΝ ΤΗΝ ΕΙΔΑΤΕ; Βάλαμε δύσκολες ή εύκολες καταστάσεις από γενικές φωτογραφίες ΑΡΧΕΙΟΥ των τελευταίων 8 χρόνων. Σε πόσα από αυτά τα προηγούμενα χειμωνιάτικα χρόνια είδατε πλοία της SEAJET στην γραμμή; Και κάτι τελευταίο: Το site στηρίζει ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ όλες τις εταιρείες που εξυπηρετούν διαχρονικά την Άνδρο τον ΧΕΙΜΩΝΑ. Ξαναγράφουμε: ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΝ ΧΕΙΜΩΝΑ. Που είμαστε ξεχασμένοι και μόνοι. Εδώ και ένα-δύο μήνες μπήκε τον χειμώνα και seajet. Το γράψαμε. Προβάλαμε και το SuperStar με ιδιαίτερη αναφορά. Ούτε αυτό το είδατε; Τι άλλο επιπλέον θέλετε να γράψουμε;
ΥΓ Όντως ασχολούμαστε περισσότερο με την Άνδρο ως “Εν Άνδρω”. Και γι΄αυτό γράφουμε κάτι παραπάνω για τους αδελφους Στεφάνου, που τυχαίνει όλως τυχα΄πιως να είναι ανδριώτες και νομίζουμε πως ενδιαφέρει – αρνητικά ή θετικά – το νησί της Άνδρου. Μάς συγχωρείτε. Αλλά στο συγκεκριμένο άρθρο που στην ευχή είδατε προβολή εταιρειών κι όχι καπετάναίων;