ΘΑΛΑΣΣΙΑ DRONES: Μη επανδρωμένα σκάφη που διανύουν 1.000 μίλια με ελάχιστη ενέργεια! Μπορεί να τα δούμε και στο Αιγαίο;

Έτσι θα είναι ο νέος στόλος: Μιλά στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» και στον Βασίλη Νέδο ο Μιχάλης Τριανταφύλλου, καθηγητής του MIT και διευθυντής του προγράμματος MIT Sea Grant.

Δοκιμές με μη επανδρωμένα σκάφη περιελάμβανε το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που πραγματοποιήθηκε προσφάτως στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων. «Τα ASV και τα AUV έχουν γενικώς αυτοματοποιηθεί πλήρως, ενώ πλέον, με την ενσωμάτωση εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης, η αυτονομία τους είναι πραγματικά εντυπωσιακή», εξηγεί ο καθηγητής Μιχάλης Τριανταφύλλου. Ο κ. Τριανταφύλλου βρέθηκε πρόσφατα στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων (ΣΝΔ), όπου βοήθησε στην εξοικείωση των σπουδαστών με τις νέες τεχνολογίες. Οπως λέει, οι πρόσφατοι πόλεμοι απέδειξαν ότι τα UAV μπορούν να αντικαταστήσουν τα αεροσκάφη και πλέον είναι σαφές ότι τα ASV μπορούν να αντικαταστήσουν και τα πλοία.

– Διδάξατε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων του Πολεμικού Ναυτικού. Πόσο ικανοποιημένος είστε από το επίπεδο;

– Οι σπουδαστές που ήλθαν στα μαθήματα από εταιρείες και οι δόκιμοι Ναυτικού, Αεροπορίας και Στρατού είχαν εξαιρετικές ικανότητες. Είχαμε, βέβαια, βάλει κάποιες συνθήκες και προϋποθέσεις για το επίπεδο γνώσεων, αλλά γενικά έμεινα πολύ ικανοποιημένος. Πάντως, αυτό ήταν μόνο το πρώτο βήμα. Θέλουμε στο μέλλον να κάνουμε ανταλλαγή σε επίπεδο μηχανικών. Να έρχονται, δηλαδή, στο MIT σπουδαστές και δόκιμοι και, αντιστρόφως, σπουδαστές και καθηγητές από το MIT στην Ελλάδα. Υπάρχει ενδιαφέρον και, κυρίως, υπάρχει το ανθρώπινο δυναμικό.

Άλμα του Πολεμικού Ναυτικού στα αυτόνομα συστήματα

– Η τεχνολογία των μη επανδρωμένων στη θάλασσα, είτε στην επιφάνεια (ASV ή USV) είτε υποβρύχια (AUV ή UUV), έχει αναπτυχθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια…

– Εχουμε τεχνολογίες επιφανείας και υποβρύχιες της λεγόμενης διττής χρήσης (dual use), ειρηνικής και αμυντικής αξίας. Το να διασώζεις ανθρώπους στη θάλασσα σε κάθε είδους καιρικές συνθήκες είναι ένα παράδειγμα. Ενα ASV μπορεί να κάνει επιχείρηση έρευνας και διάσωσης σε οποιεσδήποτε συνθήκες. Σας θυμίζω την πρόσφατη διάσωση, από ένα ASV της Saronic, του πληρώματος του αμερικανικού ελικοπτέρου που συνετρίβη στα Στενά του Ορμούζ, χωρίς να εμπλακεί ή να διακινδυνεύσει τη ζωή του κάποιος άνθρωπος. Τα ASV και τα AUV έχουν γενικώς αυτοματοποιηθεί πλήρως, ενώ πλέον, με την ενσωμάτωση εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης (Τ.Ν.), η αυτονομία τους είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Για παράδειγμα, ένα λεγόμενο glider μπορεί να διανύσει την απόσταση από εδώ, τη Βοστώνη, μέχρι τις Βερμούδες, σχεδόν 1.000 ναυτικά μίλια, με ελάχιστη ενέργεια, χρησιμοποιώντας τη διαφορά άντωσης για προώθηση. Πολύ σημαντικές είναι, επίσης, οι δυνατότητες πρόβλεψης του καιρού. Οι αυτόματοι πλωτήρες παρακολουθούν τις καιρικές συνθήκες και μπορούν να συμβάλουν σε ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια της πρόβλεψής του σε τοπικό επίπεδο. Στα AUV υπάρχει πια ενσωματωμένη και η δυνατότητα glider. Ουσιαστικά, αυτά αξιοποιούν τις μικρές αλλαγές στην άντωση, ώστε να μη χρειάζεται μεγάλη κατανάλωση καυσίμου και να αυξάνεται η αυτονομία, σε ημέρες και εβδομάδες αντί για ώρες. Τα AUV μπορούν, επίσης, να επιθεωρούν τις γάστρες εμπορικών πλοίων εντός λιμένος. Γενικώς οι εφαρμογές στη ναυτιλία είναι πολλές. Και επιτρέψτε μου να πω ότι στην Ελλάδα αυτή η τεχνολογία μπορεί να αξιοποιηθεί ώστε η χώρα να γίνει κόμβος ναυπήγησης τέτοιων εμπορικών μη επανδρωμένων. Για παράδειγμα, στην Αμερική, την Αυστραλία και σε πολλές άλλες χώρες κατασκευάζουν e-foil αξίας 5.000-10.000 ευρώ, που χρησιμοποιούνται από πολλούς χρήστες για να απολαμβάνουν τη θάλασσα σε μεγάλες αποστάσεις. Στο Αιγαίο, γιατί όχι;

Ο Μιχάλης Τριανταφύλλου, καθηγητής του MIT, επισημαίνει ότι όπως κατέδειξαν οι πρόσφατοι πόλεμοι, τα UAV μπορούν να αντικαταστήσουν τα αεροσκάφη και πλέον είναι σαφές ότι τα ASV μπορούν να αντικαταστήσουν και τα πλοία. [INTIME NEWS / ΝΙΚΟΣ ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ]

– Υπάρχουν όμως και οι αμυντικές εφαρμογές. Για παράδειγμα, η δημιουργία σμηνών από AUV ή UUV για τον κορεσμό της αντίπαλης άμυνας.

– Πράγματι, το swarming, όπως λέγεται, είναι αυτήν τη στιγμή στο επίκεντρο της έρευνας. Πολλές χώρες έχουν επενδύσει τεράστια ποσά στο swarming. Με τη χρήση Τ.Ν. πολλά μη επανδρωμένα μπορούν να συντονίζονται και να μεγιστοποιούν τις πιθανότητες επίτευξης μιας αποστολής, όποια κι αν είναι αυτή. Και όχι μόνο για αμυντικούς σκοπούς. Έχουμε τεχνολογίες επιφανείας και υποβρύχιες της λεγόμενης διττής χρήσης (dual use), ειρηνικής και αμυντικής αξίας. Το να διασώζεις ανθρώπους στη θάλασσα σε κάθε είδους καιρικές συνθήκες είναι ένα παράδειγμα.

– Στο στρατιωτικό επίπεδο, πόσο σημαντικές είναι οι εξελίξεις;

– Επιτρέψτε μου να σημειώσω ότι τα περισσότερα έχουν ήδη γραφτεί ή ειπωθεί. Από το 2022 και την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, και πιο συγκεκριμένα τη βύθιση του «Moskva», της ναυαρχίδας του ρωσικού στόλου στη Μαύρη Θάλασσα, κατέστη σαφές ότι με πολύ φθηνά μέσα μπορείς να κάνεις ζημιά δισεκατομμυρίων. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες. Στη φάση που διανύουμε, φαίνεται ότι ακόμη πιο επικίνδυνα είναι τα μη επανδρωμένα υποβρύχια, τα οποία μπορούν να «κοιμηθούν» στον βυθό της θάλασσας για μήνες, με πρακτικά μηδενικές πιθανότητες εντοπισμού. Υπό ορισμένες συνθήκες, αυτά τα υποβρύχια σκάφη μπορεί να είναι εντελώς αόρατα. Και η γνώση της ύπαρξής τους και μόνον είναι ικανό στοιχείο αποτροπής.

– Το MIT πόσο έχει προχωρήσει τις έρευνές του σε αυτό το ταχέως εξελισσόμενο πεδίο;

– Εμείς εδώ είμαστε ένα μέρος του MIT, αλλά ταυτοχρόνως «τρέχει» και το πρόγραμμα MIT Sea Grant. Το Κογκρέσο έχει δημιουργήσει 34 προγράμματα στις ΗΠΑ για την έρευνα στον ωκεανό και «τρέχουμε» ένα από αυτά. Και γι’ αυτό έχουμε αναπτύξει οχήματα υποβρύχια και επιφανείας και κάνουμε δοκιμές στις εκβολές του ποταμού Τσαρλς, εδώ στη Βοστώνη. Μόλις λιώσουν οι πάγοι, ανάμεσα στον Μάρτιο και τον Νοέμβριο, κάνουμε εντατικές δοκιμές. Και, βέβαια, παραδίδουμε και τα σχετικά μαθήματα στο MIT. Σημαντικό πεδίο της δουλειάς μας είναι η αυτονομία των συστημάτων αυτών. Στο ένα μάθημα τα σχεδιάζουμε, μετά κάνουμε το λογισμικό και στο τέλος τα δοκιμάζουμε στο νερό. Μια συμπυκνωμένη έκδοση αυτών των μαθημάτων κάναμε και στην Ελλάδα, στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων. Να σημειώσω ότι η γεωγραφία της ΣΝΔ, δηλαδή ένας μικρός κόλπος που βρίσκεται ακριβώς μπροστά της, μας επιτρέπει να εγκαταστήσουμε εκεί κάποιες υποδομές δοκιμής.

– Ποια είναι τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πλατφόρμες;

– Για τα επιφανειακά, το βασικό πρόβλημα είναι τα κύματα σε ιδιαίτερες συνθήκες. Πρέπει να τα σχεδιάσεις για δύσκολες καιρικές καταστάσεις. Το περιβάλλον στην Ελλάδα είναι νησιωτικό. Δεν είναι όπως αυτό του Ειρηνικού Ωκεανού. Για τα υποβρύχια, το κύριο ζήτημα είναι η διάρκεια της μπαταρίας, δηλαδή η αυτονομία. Τα αυτόνομα υποβρύχια έχουν ιδιαίτερες δυσκολίες, διότι δεν υπάρχει, βέβαια, GPS που να τα καθοδηγεί. Τα υποβρύχια πρέπει να λειτουργήσουν μέσα από μια περιορισμένη επιλογή εργαλείων, κυρίως ακουστικών. Επομένως, είναι τομέας που σηκώνει ακόμη πάρα πολλή πρόοδο, μέχρι να μπορούμε να πούμε ότι έχουν καταλήξει να λειτουργούν χωρίς περιορισμούς. Επίσης, κομβικής σημασίας για την ποιότητα μιας τέτοιας πλατφόρμας είναι το λογισμικό.

– Σε γενικές γραμμές, πόσο έτοιμες είναι οι στρατιωτικές ηγεσίες για εξελίξεις που μπορεί να αλλάξουν τη φυσιογνωμία του στόλου, εν προκειμένω;

– Κοιτάξτε. Σε όλους τους πρόσφατους πολέμους αποδείχθηκε ότι τα UAV μπορούν να υποκαταστήσουν τα αεροπλάνα, και με πολύ μεγαλύτερες ικανότητες. Τώρα αυτό αποδείχθηκε και για τα θαλάσσια drones.