Η ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΥ: Το αέναο ταξίδι ανθρώπων και ονομάτων στον χώρο και στον χρόνο…

Ταξιδεύοντας – Λονδίνο 1984

Γράφει ο ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΠΑΣΑΝΤΗΣ

Η μοίρα των ονομάτων μάς στοιχειώνει. Και στις στροφές του βίου τυγχάνουν διασταυρώσεις, που αναζητάμε, ή και συναπαντήματα, που δεν έχουμε υποψιαστεί. Στην πρώτη περίπτωση κάποιοι ψάχνουν τις αναφορές και στις ρίζες του ονόματος τους. Στη δεύτερη τα πράγματα προκύπτουν τυχαία. Συνήθως συμβαίνουν συναπαντήματα απροσδόκητα κυρίως όταν ταξιδεύεις σε άλλες χώρες και σε άλλες γλώσσες. Δεν ψάχνεις. Απλώς συναντάς στο δρόμο σου συνηχήσεις από παλιά γλωσσικά ίχνη και σημαδιακές αναφορές μέσα από συγκρίσεις κάτω από άλλους ουρανούς. Σε μένα έτυχε ο δεύτερος τρόπος. Ήταν το αέναο ταξίδι και η ανάμειξη μου με άλλους ανθρώπους, σε άλλες γλώσσες, σε άλλες διαδρομές μακρινές και απροσδόκητες, που με ανάγκασαν να αναρωτηθώ τα της καταγωγής του ονόματος μου.

Όλα ξεκίνησαν πριν πολλά χρόνια τυχαία στο Λονδίνο. Επέλεξα ως προαιρετικό μάθημα στο κολλέγιο την «Πολιτική Ιστορία της Αγγλίας». Στόχος η καλύτερη γνώση της Αγγλίας και η βελτίωση των αγγλικών μου. Κατά παράδοξο τρόπο οι μόνοι ενδιαφερόμενοι γι’ αυτό το μάθημα ήταν οκτώ σπουδαστές: τέσσερις Έλληνες, τρεις Ιταλίδες κι ένας Ιταλός! Μόνο αυτές οι δύο εθνικότητες είχαν την περιέργεια για το πως συγκροτήθηκε πολιτικά αυτή η ιδιότροπη χώρα, η Αγγλία. Τυχαίο; Δεν νομίζω…

Ο Άγγλος καθηγητής για να μάς γνωρίσει έγραψε τα ονόματα μας στον πίνακα. Το δικό μου, Βassantis, ήταν αλφαβητικά πρώτο. Με ρώτησε πως το προφέρω. Είπα «Μπασαντής». Και ο άνθρωπος… χάθηκε! Δεν μπορούσε να το προφέρει με τίποτα! Τότε έσκυψε στο αυτί ο Νίκος και μου είπε: “πες του Μπασάντης”. Το είπα αμήχανος. Και «ω του θαύματος» ο άνθρωπος το είπε πανεύκολα! Κι αναρωτήθηκε μάλιστα πως απέτυχε παταγωδώς την πρώτη φορά. Την εξήγηση μου την είπε αργότερα πάλι ο Νίκος: «σε αυτή την γλώσσα δεν τονίζουν ποτέ ονόματα δισύλλαβα και τρισύλλαβα στην λήγουσα…»

Στο διάλειμμα η Χριστίνα (Ιταλίδα από το Μέστρε της Βενετίας) μου εξήγησε κι αυτή πως το επώνυμο μου ήταν… ιταλικό! Ξαφνιάστηκα. Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ. Όμως, αυτή με φιλολογική σχολαστικότητα μου εξήγησε πως: «στο όνομα Bassantis η ρίζα του, το “Bassan”, παρέπεμπε καθαρά στην ιταλική κωμόπολη Bassanο, της ιταλικής περιφέρειας του Veneto. To “-tis”, συνέχισε, “ήταν η εξελληνισμένη κατάληξη του”. Την κοίταξα έκπληκτος. Πρώτη φορά στη ζωή μου συναντούσα την ιταλική καταγωγή του επωνύμου μου…

Η Χριστίνα, με την εμπειρία της φοιτήτριας που είχε εργαστεί στη ρεσεψιόν ξενοδοχείου στο Μέστρε, πρόσθεσε πως: «ο τηλεφωνικός κατάλογος του Μέστρε είχε δεκάδες σελίδες με το επώνυμο Bassano! Όλοι προέρχονταν από την  ομώνυμη ημιορεινή κωμόπολη κι απέκτησαν το επώνυμο τους κατά τις μεσαιωνικές μετακινήσεις τους προς το παραλιακό Μέσρτε, το επίνειο της νησιώτικης Βενετίας. Προφανώς κάποιος εξ αυτών έφτασε με κάποτε τα Ενετικά πλοία στην μεσαιωνική Άνδρο!» Έτσι απροσδόκητα σε ένα μάθημα αγγλικής ιστορίας συνάντησα την ιταλική διαδρομή του επωνύμου μου μέχρι να φτάσει στην Άνδρο…

Μετά από χρόνια, στην Ελλάδα, γράφοντας για την ιστορία της Άνδρου αναγνώρισα και την διαδρομή και άλλων επωνύμων νησί, που προέρχονταν και από ελληνικά τοπωνύμια, όπως Ψαριανός, Χίος, Κρήτης κλπ. Το επώνυμο αντανακλούσε απόηχους από την μακρινή προέλευση του…

Στο Λονδίνο, λοιπόν, σε ένα μάθημα αγγλικής ιστορίας συναντήθηκα για πρώτη φορά με το Bassano. Η επόμενη συνάντηση έγινε σιδηροδρομικώς! Το τρένοπήγαινε από τη Ρώμη στην Φλωρεντία. Σε μια στάση, λίγο πριν την Τοσκάνη, κοιτώντας χαλαρά από το παράθυρο είδα πως ήμουν στον σταθμό… “Bassano”! Ξαφνιάστηκα. Κι αναρωτήθηκα: «μα υπάρχει και άλλο Bassano;» Έτσι, έμαθα πως υπάρχει και το… Bassano Romanο! Μόνο που αυτό ήταν στο Latzio. Mακριά από τους Bassano Veneto και τους Βενετούς, που εποίκισαν κάποτε την Άνδρο…

Μετά συνέχισα να ταξιδεύω τον κόσμο ξεχνώντας αναγωγές και καταγωγές. Μέχρι που ξανασυνάντησα πάλι ξαφνικά το Bassano… στο Στρασβούργο! Στο Ευρωκοινοβούλιο. Ήμουν με τον αείμνηστο φίλο ευρωβουλευτή Μιχάλη Παπαγιαννάκη. Σε έναν διάδρομο συναντηθήκαμε με έναν φίλο του Ιταλό ευρωβουλευτή. Έγιναν οι συστάσεις στα αγγλικά κι ο Μιχάλης έπιασε κουβέντα. Ξαφνικά ο Ιταλός ευρωβουλευτής γυρνά κι αρχίζει να μου μιλά ιταλικά! Ξεγελάστηκε από το ιταλογενές επώνυμο μου. Του εξήγησα τα καθέκαστα. Φεύγοντας γελάγαμε με τον Μιχάλη επί ώρα…

Η τέταρτη συνάντηση με το Bassano έμελλε να ήταν σημαδιακή. Ήταν στην οδό Πανεπιστημίου. Στα μέσα της δεκαετίας του 2000. Ένας πλανόδιος πωλητής φτηνών χαριτωμένων ιταλικών κάδρων με τυποποιημένες γκραβούρες μεσαιωνικών ιταλικών πόλεων είχε απλώσει την πραμάτεια του. Μου έκαναν εντύπωση τα χαριτωμένα και φτηνά κάδρα και τα κοίταξα. Και «ω του θαύματος» μπροστά-μπροστά ήταν μια ιταλική μεσαιωνική  γκραβούρα του BASSANO! Το αγόρασα αμέσως. Κι ήταν σα να αγόραζα κάτι από το απολεσθέν όνομα κάποιου μακρινού μεσαιωνικού ναύτη, που έφτασε με το τσούρμο μιας μεσαιωνικής βενετικής βρατσέρας στην Άνδρο. Και εκεί ξέμεινε για πάντα, κάπου στη Μεσαριά, από όπου καταγόταν ο παππούς – Διαμαντής, πριν παντρευτεί και κατέβει στα Λειβάδια…

Η πέμπτη συνάντηση με το οικογενειακό επώνυμο έγινε σε άλλη εποχή. Το Bassantis πια είχε γίνει τυποποιηθεί σε Basantis. Η συνάντηση αυτή έγινε δι΄ αντιπροσώπου! Είχε μπει στο πανεπιστήμιο Αθηνών η κόρη μου Δανάη και της έκανα δώρο ένα ταξίδι στη Βενετία. Τόσο στο αεροπλάνο της Alitalia όσο και στο ξενοδοχείο στο Μέστρε βλέποντας το όνομα Basanti της μιλούσαν συνέχεια… Ιταλικά! Μπερδεύοντας τη συνέχεια…

Η έκτη και τελευταία συνάντηση που συνόψισε όλες τις παραπάνω ιστορίες της ονοματολογίας της Άνδρου έγινε κι αυτή δι’ αντιπροσώπου πριν λίγες μέρες. Η κόρη μου Μυρτώ, ζει μόνιμα στη Χάγη κι εργάζεται στο Άμστερνταμ, επιστρέφοντας για λίγό στην Ελλάδα με ρωτά το πρώτο βράδυ: «καλέ από που είναι το όνομα μας γιατί στην Ολλανδία με περνάνε συνέχεια για Ιταλίδα;»

Γέλασα και διηγήθηκα τα παραπάνω περιστατικά, που δεν γνώριζε. Mετά με την βοήθεια και της τεχνητής νοημοσύνης την ταξίδεψα στις ιταλικές ρίζες του επωνύμου, αλλά και στην ονοματολογία ενός νησιού, που ταξιδεύει αιώνες τώρα στην Ιστορία του Αιγαίου και της Μεσογείου. Μια ιστορία ανθρώπων και ονομάτων που ξεκινά από τους εποικισμούς της αρχαιότητας, συνεχίζει με τους εποικισμούς Βυζαντινών, Βενετών κι Αρβανιτών τον Μεσαίωνα. Μια ιστορία που διασχίζει τον Βόσπορο, την Κωνσταντινούπολη, τη Μαύρη Θάλασσα, την Σμύρνη και την Αλεξάνδρεια. Αυτή η ιστορία κάποτε πέρασε από την Αδριατική και την Καμπανία, από την Βενετία και το Bassano. Και σήμερα τραβά δεν ξέρω κι εγώ για που αλλού…

Κι ύστερα έχεις και μερικούς γερο-παράξενους στο νησί που μιλάνε για… «βέρους Ανδριώτες»! Τίποτα πιο «βέρο» στην Άνδρο από την συνεχή περιπλάνηση των ανθρώπων της στην Ιστορία και από τα αέναα συναπαντήματα των ονομάτων της στον χώρο και στον χρόνο…