TΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΟΥ «ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ», τo “Εν Άνδρω” και η ΕΡΤ
Γράφει ο ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΠΑΣΑΝΤΗΣ
Έχουν περάσει 10 χρόνια από τον Φεβρουάριο του 2016. Εκείνη τη χρονιά με παρακίνησε ο παπάς του Κορθίου να ασχοληθώ με το ναυάγιο του πλοίου “Χρυσή Αυγή”, που έγινε στις 23 Φεβρουαρίου 1983 και βύθισε την Άνδρο στο πένθος. Είχαν περάσει 33 ολόκληρα χρόνια. Το ναυάγιο είχε σχεδόν ξεχαστεί. Είχε απομείνει ο παπά-Αντώνης να το μνημονεύει. Κάθε χρόνο έκανε μνημόσυνο στον πατέρα του, που χάθηκε σε αυτό και για όλους όσους επίσης χάθηκαν σε εκείνο το απίστευτο ναυάγιο στον Κάβο Ντόρο, ανάμεσα Άνδρο και Εύβοια.
Σκέφτηκα να βρω κάποιον από τους επιζώντες. Μου είπαν τον μηχανικό Σίμο Λάβδα, από το Γαύριο. Ήθελα να αφηγηθεί την τρομερή εμπειρία του. Όμως, του ήταν δύσκολο. Την αφηγήθηκε με τα πολλά στη γυναίκα του Μαρία. Αυτή έφερε την αφήγηση χειρόγραφή. Κάθισα και την πληκτρολόγησα. Την διορθώσαμε μιλώντας ώρες στο τηλέφωνο. Ο Σίμος αποδείχτηκε εξαιρετικός αφηγητής. Έστω και εξ αποστάσεως.
Μετά άρχισα την έρευνα. Υπήρχαν δύο μνημεία για το ναυάγιο. Ένα στην είσοδο του λιμανιού του Γαυρίου. Το είχε βάλει ο Κυριάκος Θωμάς ως δήμαρχος Υδρούσας. Είχε κι αυτός χάσει τον πατέρα του Θανάση στο τρομερό ναυάγιο. Το άλλο μνημείο ήταν σε ένα απόμερο μέρος στη Ραφήνα. Το είχε χρηματοδοτήσει χήρα ναυαγού, που χάθηκε μαζί με το πλοίο. Εκεί το ήθελε ο τότε δήμαρχος της πόλης. Βρήκα και μια συνέντευξη σε ιστοσελίδα της Σύρου ενός Συριανού, μέλους του πληρώματος, που είχε σωθεί μαζί με τον Λάβδα. Βρήκα φωτογραφίες του πλοίου, φωτογραφίες κι ονόματα ανθρώπων που χάθηκαν ή σώθηκαν. Συνέλεξα το υλικό. Και λίγες μέρες πριν την 33η επέτειο – τον Φεβρουάριο του 2016 – δημοσίευσα ένα εκτενές αφιέρωμα στο Εν Άνδρω.
Το αφιέρωμα δημιούργησε πανελλήνια αίσθηση. Έστρεψε την προσοχή στο μισοξεχασμένο ναυάγιο και ιστοσελίδων της Αθήνας. Δεκάδες χιλιάδες αναγνώστες το είδαν μέσα σε λίγες μέρες. Η ιστοσελίδα της εφημερίδας των ΝΕΩΝ έκανε αναδημοσίευση από το ρεπορτάζ της εφημερίδα της εποχής του ναυαγίου. Ακολούθησαν και άλλα ΜΜΕ. Είχα φέρει ξαφνικά το ναυάγιο στην επικαιρότητα. Ήταν απρόσμενο.
Το καλοκαίρι του 2016 ο εκδοτικός Guteberg εξέδωσε το βιβλίο των Κώστα Θωκταρίδη και Άρη Μπιλάλη «Ναυάγια στις ακτογραμμές της Άνδρου», που συμπεριέλαβε σε έντυπη μορφή ολόκληρο το αφιέρωμα του “Εν Άνδρω” μαζί με δεκάδες σπάνιες υποβρύχιες φωτογραφίες από το ναυάγιο μαζί με φωτογραφίες από άλλα ναυάγια γύρω από το νησί.
Έκτοτε – εδώ και 10 χρόνια – το θέμα επανήλθε πολλές φορές στα ΜΜΕ. Πήρε έκταση με διαδοχικές αναφορές σε κανάλια, ιστοσελίδες και ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση. Να αναφέρουμε πχ τηλεοπτικά αφιερώματα στον Σκάι, στο Action 24 και στην ΕΡΤ, στα οποία συμβάλαμε με υλικό και με την παρουσία μας. Να σημειώσουμε πως έκτοτε τελείται μνημόσυνο και από τον Δήμο Ραφήνας κάθε χρόνο και μεταφέρθηκε το μνημείο του ναυαγίου σε περίοπτη θέση στο λιμάνι της Ραφήνας. Τέλος, να προσθέσουμε πως το 2024 συμπεριλήφθηκαν στο επίμετρο του βιβλίου “Ναυτικές Ιστορίες της Άνδρου” οι αφηγήσεις και των δύο διασωθέντων που είχαν καταγραφεί στο “Εν Άνδρω”. Η πρώτη ήταν του Σίμου Λάβδα το 2016 και η δεύτερη του Λινάρδου Πέτσα το 2017.
Το 2025 η σειρά ντοκιμαντέρ «365 στιγμές» της Σοφίας Παπαϊωάννου στην ΕΡΤ εστίασε με ιδιαίτερα επιτυχημένο τρόπο στο ναυάγιο του «Χρυσή Αυγή». Ο δημοσιογράφος Σταύρος Βλάχος, με υπομονή και επιμονή μαγνητοσκόπησε μαρτυρίες από επιβιώσαντες και από συγγενείς των αδικοχαμένων ναυτικών του τρομερού ναυαγίου της 23ης Φεβρουαρίου 1983. Το ντοκιμαντέρ προβλήθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 στην ΕΡΤ και το έστειλαν οι συντελεστές της παραγωγής και το αναρτήσαμε τον Ιανουάριο του 2026 στο κανάλι μας στο You Tube (Diamantis Bassantis). Πριν την σημερινή μέρα που το αναρτούμε και το το προβάλουμε και στο “Εν Άνδρω” έχει ήδη σχεδόν 9.000 προβολές! Ένα νούμερο μεγάλο για ένα ντοκιμαντέρ που ξεκινά την επίσημη διαδρομή του σήμερα στον ιστότοπο μας.
Σήμερα φτάσαμε στην 10η επέτειο από την επαναφορά στην επικαιρότητα της νέας εποχής του ναυαγίου του “Χρυσή Αυγή”. Το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ της σειράς “365 στιγμές” της Σοφίας Παπαϊωάννου στην ΕΡΤ έρχεται σήμερα να επαναφέρει στη μνήμη εκείνων των τραγικών στιγμών που έζησε η ναυτική Άνδρος. Εμείς στο “Εν Άνδρω” καταφέραμε με τον τρόπο μας να διασώσουμε – εδώ και μια δεκαετία – ένα μικρό κομμάτι της ναυτικής ιστορίας του νησιού μας αποτυπώνοντας το στα ΜΜΕ της νέας επικοινωνιακής εποχής.