ΑΚΤΟΠΛΟΪΑ: Υγιής ανταγωνισμός ή πόλεμος μέχρις εσχάτων;

Του Κυριάκου Αθ. Θωμά

ΠΕΡΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

Στην οικονομική θεωρία ο ανταγωνισμός αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς λειτουργίας της αγοράς. Όταν λειτουργεί ελεύθερα και υγιώς, οδηγεί τις επιχειρήσεις στη βελτίωση των υπηρεσιών, στην καινοτομία και στη δημιουργία καλύτερων επιλογών για τον καταναλωτή. Ωστόσο, οι συνέπειες των ανταγωνιστικών επιλογών δεν πρέπει να αξιολογούνται μόνο στη βραχυχρόνια περίοδο, αλλά και σε βάθος χρόνου.

Η διάκριση μεταξύ βραχυχρόνιας και μακροχρόνιας περιόδου στον ανταγωνισμό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην ακτοπλοΐα. Η ακτοπλοΐα δεν αποτελεί μια οποιαδήποτε επιχειρηματική δραστηριότητα, αλλά μια κρίσιμη υποδομή για τα νησιά, καθώς συνδέει τους κατοίκους με την ηπειρωτική χώρα, αλλά και με τα άλλα νησιά, συμβάλει στην οικονομία, στον τουρισμό, στις υπηρεσίες υγείας και στην εκπαίδευση.

Για τον λόγο αυτό, ο τρόπος με τον οποίο αναπτύσσεται ο ανταγωνισμός στον ακτοπλοϊκό κλάδο δεν αφορά μόνο τις επιχειρήσεις και τον καλοκαιρινό τουρισμό, αλλά συνολικά την κοινωνία και το δημόσιο συμφέρον.

Η ΑΚΤΟΠΛΟΪΑ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΟ

Σε μια γραμμή όπως αυτή της Άνδρου, ο ανταγωνισμός μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος του επιβάτη. Περισσότερα δρομολόγια, καλύτερες υπηρεσίες, σύγχρονα πλοία, ανταγωνιστικότεροι ναύλοι και περισσότερες επιλογές αποτελούν θετικές συνέπειες μιας υγιούς επιχειρηματικής αντιπαράθεσης. Αυτός είναι ο οικονομικός ανταγωνισμός: η προσπάθεια κάθε εταιρείας να κερδίσει την προτίμηση του επιβάτη προσφέροντας καλύτερες υπηρεσίες.

Υπάρχουν όμως κανόνες και όρια, πέρα από τα οποία ο ανταγωνισμός μπορεί να μετατραπεί σε ακραίο οικονομικό πόλεμο με αντίθετα αποτελέσματα. Όταν η επιδίωξη δεν είναι η βελτίωση των υπηρεσιών, αλλά η χωρίς κανόνες και όρια οικονομική εξουθένωση του ανταγωνιστή, τότε δημιουργούνται συνθήκες που μπορεί να αποδειχθούν επιζήμιες τόσο για την αγορά όσο και για την κοινωνία.

Στη βραχυχρόνια περίοδο, ένας τέτοιος οικονομικός «πόλεμος» μπορεί πράγματι να λειτουργήσει προς όφελος του επιβάτη. Οι τιμές μειώνονται, τα δρομολόγια αυξάνονται και οι εταιρείες προσπαθούν να προσφέρουν περισσότερα. Ο καταναλωτής εμφανίζεται ως ο άμεσος κερδισμένος.

ΒΡΑΧΥΧΡΟΝΙΟΣ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΟΣ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Ωστόσο, η οικονομική επιστήμη — ήδη από τη διάκριση μεταξύ βραχυχρόνιας και μακροχρόνιας περιόδου που ανέδειξε ο Alfred Marshall — μας δείχνει ότι οι επιπτώσεις μιας αγοράς πρέπει να αξιολογούνται και σε βάθος χρόνου. Στη μακροχρόνια περίοδο, ένας παρατεταμένος οικονομικός πόλεμος μπορεί να οδηγήσει στην αποχώρηση επιχειρήσεων, στη συγκέντρωση της αγοράς σε λιγότερους παίκτες και τελικά στη μείωση του ανταγωνισμού.

Αυτό μπορεί να έχει ως κατάληξη υψηλότερους ναύλους και λιγότερες επιλογές για τον επιβάτη. Με άλλα λόγια, αυτό που βραχυχρόνια φαίνεται ωφέλιμο για τον καταναλωτή, μακροχρόνια μπορεί να λειτουργήσει εις βάρος του και εις βάρος και των κατοίκων, που ζουν στα νησιά όλο τον χρόνο και δεν είναι περιστασιακοί επισκέπτες τους τους 2-3 καλοκαιρινούς μήνες.

Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά μόνο την ακτοπλοΐα. Αλλά όλους τους κλάδους της οικονομίας. Γι’ αυτό θεσπίζονται κανόνες και όρια ώστε να διασφαλίζεται ο υγιής ανταγωνισμός. Διαφορετικά ο ανταγωνισμός μπορεί σταδιακά να περιοριστεί και μακροπρόθεσμα μπορεί να μειωθεί η ανταγωνιστική πίεση και να οδηγηθούμε σε υψηλότερες τιμές και λιγότερες επιλογές για τους πολίτες.

Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΔΕΝ ΜΠΑΙΝΕΙ ΣΕ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟ

Παράλληλα, η αλόγιστη ή υπερβολική πίεση για μείωση του κόστους μπορεί να επηρεάσει τη συντήρηση των πλοίων, τη στελέχωση των πληρωμάτων και  γενικότερα την ασφαλή λειτουργία τους. Όμως η ασφάλεια δεν μπορεί να αποτελεί στοιχείο ανταγωνισμού ούτε μπορεί να αποτελέσει πεδίο εξοικονόμησης κόστους. Είναι αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση κάθε Πολιτείας απέναντι στους πολίτες της, αλλά και κάθε  ακτοπλοϊκής εταιρείας απέναντι στους επιβάτες, στα πληρώματα και στην κοινωνία.

Γι’ αυτό ο ρόλος της Πολιτείας είναι καθοριστικός. Το κράτος δεν υπάρχει για να επιλέγει νικητές και ηττημένους μεταξύ των εταιρειών. Οφείλει να διασφαλίζει ότι ο ανταγωνισμός διεξάγεται με ίσους όρους, ότι εφαρμόζονται οι κανόνες της αγοράς και ότι η ασφάλεια δεν υποχωρεί ποτέ μπροστά στην εμπορική πίεση.

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ

Παράλληλα, πρέπει να αποτρέπει τη δημιουργία συνθηκών που οδηγούν στη συρρίκνωση του ανταγωνισμού. Η εμπειρία πολλών αγορών έχει δείξει ότι ένας παρατεταμένος οικονομικός πόλεμος μπορεί τελικά να αφήσει λιγότερες επιχειρήσεις, περιορισμένες επιλογές και μεγαλύτερη εξάρτηση του πολίτη από λίγους παρόχους.

Το τονίζουμε η ακτοπλοΐα δεν είναι μόνο αγορά. Είναι δημόσια υπηρεσία ζωτικής σημασίας. Για ένα νησί όπως η Άνδρος, η αξιόπιστη και ασφαλής σύνδεση με την ηπειρωτική χώρα αποτελεί προϋπόθεση ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής. Η ζητούμενη ισορροπία είναι σαφής: χρειαζόμαστε υγιή ανταγωνισμό, γιατί βελτιώνει τις υπηρεσίες και ωφελεί τον επιβάτη. Δεν χρειαζόμαστε όμως έναν οικονομικό πόλεμο που, στη μακροχρόνια περίοδο, μπορεί να αποδειχθεί επιζήμιος για την ίδια την αγορά και το δημόσιο συμφέρον.

Στην ακτοπλοΐα ο πραγματικός νικητής δεν πρέπει να είναι η μία ή η άλλη εταιρεία. Πρέπει να είναι ο πολίτης, ο νησιώτης και ο ταξιδιώτης, που δικαιούνται ασφαλείς, αξιόπιστες και ποιοτικές θαλάσσιες μεταφορές. Αυτό είναι το δημόσιο συμφέρον και αυτό οφείλουν να υπηρετούν τόσο οι επιχειρήσεις όσο και η Πολιτεία.

Σημείωση:

Η διάκριση μεταξύ βραχυχρόνιας και μακροχρόνιας περιόδου στην οικονομική ανάλυση (Alfred Marshall) αφορά τη δυνατότητα προσαρμογής των επιχειρήσεων. Στη βραχυχρόνια περίοδο, οι ακτοπλοϊκές εταιρείες μπορούν να μεταβάλουν ορισμένες επιλογές, όπως τιμές και δρομολόγια, αλλά δεν μπορούν άμεσα να αλλάξουν το μέγεθος του στόλου ή τη συνολική τους παρουσία στην αγορά. Στη μακροχρόνια περίοδο, μπορούν να επενδύσουν, να αυξήσουν ή να μειώσουν τη δραστηριότητά τους, ακόμη και να εισέλθουν ή να αποχωρήσουν από μια γραμμή ή μια αγορά.