Οι 32οι ΠΛΟΕΣ παρουσιάζουν την έκθεση το «Αίνιγμα της Εικόνας»
Η τεχνοκριτικός και καθηγήτρια Αθηνά Σχινά επί 32 χρόνια η ψυχή της ετήσιας έκθεσης του Ιδρύματος Κυδωνιέως της Άνδρου
Γράφει η Δανάη Μπασαντή
Αρχαιολόγος ΕΚΠΑ
Για άλλη μια χρόνια ο εικαστικός θεσμός ΠΛΟΕΣ του Ιδρύματος Π. & Μ. Κυδωνιέως συντροφεύει το καλοκαίρι μας στην Άνδρο. Ο τίτλος της φετινής εικαστικής έκθεσης είναι «Το Αίνιγμα της Εικόνας/ Άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται» και παρουσιάστηκε την Τετάρτη 15 Ιουλίου σε συνέντευξη τύπου, στο πατάρι του βιβλιοπωλείου Ιανός, στην οδό Σταδίου, στην Αθήνα. Τα εγκαίνια της εικαστικής εκδήλωσης στην Άνδρο είναι προγραμματισμένα για το Σάββατο 25 Ιουλίου 2026 και ώρα 8 μμ..
Η πρόεδρος του ιδρύματος, Βιβή Παλαιοκρασά, καλωσόρισε τους παρευρισκόμενους στην αίθουσα, τους 24 καλλιτέχνες που συμμετέχουν φέτος και στη συνέχεια ευχαρίστησε την ψυχή και την δημιουργό της έκθεσης, στην καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης (ΕΚΠΑ), Αθηνά Σχινά. Η Σχινά με την δημιουργικότητα της και την ευσυνειδησία της έχει αφήσει μια σπουδαία παρακαταθήκη στον εικαστικό κόσμο. Αλλά το σπουδαιότερο για την Άνδρο είναι πως χάρη στις καλοκαιρινές εκθέσεις που εμπνέεται και επιμελείται η Αθηνά Σχινά στο ίδρυμα Κυδωνιέως, η Άνδρος έχει μετατραπεί σε σημείο αναφοράς για το φιλότεχνο κοινό εδώ και τρεις δεκαετίες.
Στο πάνελ παρευρέθηκε κι ο έγκριτος καθηγητής Φυσικής του Διαστήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ξενοφών Μούσας, ο οποίος μας έκανε μια εισαγωγή για το πως οι νέοι σήμερα εγκλωβίζονται στην εικόνα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Στην συνέχεια το λόγο πήρε η Αθήνα Σχινά. Η επιμελήτρια της έκθεσης μας εξήγησε το σκεπτικό της πίσω από την επιλογή του φετινού θέματος. Τα κοινωνικά δίκτυα της προσωπικής μας ηλεκτρονικής επικοινωνίας ειδικότερα στις νεότερες ηλικίες έχουν δημιουργήσει εξάρτηση και εθισμό, πλαστοπροσωπία κι εγωκεντρισμό. Απομονώνουν τους ανθρώπους, τους κάνουν αυτοαναφορικούς, προκλητικούς και αδιάφορους. Θρέφουν το ναρκισσισμό τους, την ιδιοτέλεια και την ανευθυνότητα τους. Όλα γίνονται για μια δημοσίευση, για ένα κλικ, για μια μάταιη προσπάθεια να δείξουμε κάτι άλλο από αυτό που είμαστε.
Εν αρχή όμως είναι ο μύθος. Η Σχινά ανατρέχει στις απαρχές τις ανθρώπινης φιλοσοφίας και μας θυμίζει το μύθο του Θυέστη. Αφού ο Θυέστης, εξαπατημένος από τον ίδιο του τον αδερφό, τον Ατρέα, τρώει για δείπνο τα παιδιά του, καταριέται τον οίκο των Ατρειδών και γίνεται η αρχή της τραγωδίας. Ο Θυέστης τρώει τους απογόνους του, δηλαδή αυτοκαταναλώνεται, όπως ακριβώς κάνουν όσοι παράγουν εικόνες μιας επίπλαστης πραγματικότητας του εαυτού τους. Κάπου εκεί μπλέκονται ο μύθος του Νάρκισσου, που ερωτεύεται την αντανάκλαση της εικόνας του, αλλά και η τρομερή Μέδουσα, που παγώνει με το βλέμμα της όποιον την κοιτάξει. Για να καταφέρει να την σκοτώσει ο Περσέας, χρησιμοποιεί μια καλογυαλισμένη ασπίδα. Πλησιάσει την Μέδουσα αντικρίζοντας την αντανάκλαση της, μα όχι την ίδια κατάματα. Κάπως έτσι θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα έργα τέχνης είναι αντανακλάσεις της πραγματικότητας.
Όπως επισημαίνεται και στον 73ο στίχο του Δαυίδ, προσδιορίζοντας την διαχρονική σχέση του ανθρώπου με την εικόνα, «ο άνθρωπος εν εικόνι διαπορεύεται», δηλαδή «ο άνθρωπος διανύει την ζωή του μέσα από εικόνες». Από τον Μάξιμο τον Ομολογητή που μίλησε για τις μεταβάσεις της εικόνας, έως τον μέγα φιλόσοφο του 11ου αιώνα, Μιχαήλ Ψελλό και τον Ιωάννη Δαμασκηνό που λέει ότι όλα είναι σχέσεις για να καταλήξουμε στους σύγχρονους ευρωπαίους φιλοσόφους του 19ου αιώνα.
Η καθηγήτρια επισήμανε ότι οι εικόνες συνεχώς θα μεταβάλλονται, το θέμα είναι τι στάση θα κρατήσουμε εμείς μπροστά στο πέρασμα του χρόνου. Ο εικονισμός είναι μια συνθήκη που μας θυμίζει κάποια πράγματα μα ποιο πολύ από όλα είναι δρόμος, γιατί ουσιαστικά δεν είναι το τέρμα αλλά ο δρόμος που έχουμε να διανύσουμε μπροστά μας.
Ο καλλιτέχνης γνωρίζει πως δύο όψεις έχει η εικόνα, η μία είναι του δημιουργού και η άλλη αφορά τον θεατή. Σε αυτό το όριο συναντιόνται και οι δύο. Ο δημιουργός αντλεί ασυνείδητα από τον ψυχισμό του, παλιά τραύματα, πόνους, επιθυμίες, ανεκπλήρωτα όνειρα και ανασυνθέτει την πραγματικότητα μέσα από τις αισθήσεις του για να διοχετεύσει το ψυχικό του αποτυπώματα στο έργο του.
Από την άλλη πλευρά ο θεατής δεν είναι παθητικός δέκτης, είναι συμμέτοχος και συναυτουργός της εικόνας. Γι’ αυτό στην έκθεση η επιμελήτρια δεν παραθέτει επεξηγηματικά κείμενο. Γιατί η Σχινά δεν θέλει να επιβάλει στον επισκέπτη τον τρόπο σκέψης της. Αντίθετα θέλει να τον προτρέψει, όχι να λύσει το αίνιγμα της ύπαρξης, αυτό ίσως είναι αδύνατο, όμως αυτό που θα ήταν δυνατόν είναι ο επισκέπτης να ψηλαφίσει τις πολλαπλές πραγματικότητες μέσα στις οποίες ζούμε.
Το κοινό θα έχει την ευκαιρία στον εκθεσιακό χώρο του ιδρύματος, στην Άνδρο, να βιώσει όλη την εμπειρία της φετινής θεματικής, με μουσική υπόκρουση ένα τρίλεπτο έργο του Μεξικάνου συνθέτη, Ερνέστο Κορτάσαρ.
Ραντεβού λοιπόν στην Άνδρο!
Καλό σας καλοκαίρι!