Νάξος, Μύκονος και Σαντορίνη ξεχωρίζουν για το νεανικό πληθυσμό και την αύξηση στις γεννήσεις!…
Την ώρα που η Ελλάδα χάνει κάθε χρόνο ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της, οι Κυκλάδες εμφανίζονται ως μία από τις ελάχιστες περιοχές που εξακολουθούν να αντιστέκονται στη δημογραφική κατάρρευση.
Η εικόνα είναι σαφώς καλύτερη από εκείνη της ηπειρωτικής χώρας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τα νησιά μένουν ανεπηρέαστα από τη μείωση των γεννήσεων, τη γήρανση και τις ελλείψεις βασικών υποδομών.
Στις Κυκλάδες η πτώση των γεννήσεων είναι κάτω από 15%, μία από τις μικρότερες μειώσεις που καταγράφηκαν πανελλαδικά. Αντίστοιχη επίδοση παρουσίασε μόνο η Ζάκυνθος.
Νάξος, Μύκονος και Θήρα στις πέντε εξαιρέσεις
Μόλις πέντε από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες κατέγραψαν το 2024 περισσότερες γεννήσεις από θανάτους. Πρόκειται για τις Περιφερειακές Ενότητες: Θήρας / Μυκόνου / Νάξου / Κω και Ρεθύμνου. Οι τρεις από τις πέντε βρίσκονται, επομένως, στις Κυκλάδες.
Η καλύτερη εικόνα των νησιών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι οικογένειες αποκτούν περισσότερα παιδιά. Συνδέεται κυρίως με την παρουσία νεότερου πληθυσμού, την οικονομική και τουριστική δραστηριότητα και την προσέλκυση εργαζομένων από άλλες περιοχές της Ελλάδας ή το εξωτερικό. Η Σαντορίνη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα περιοχής όπου η νεότερη ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού επηρεάζει θετικά το ισοζύγιο γεννήσεων και θανάτων.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Η βασική εξήγηση πίσω από αυτές τις αποκλίσεις εντοπίζεται στη δημογραφική σύνθεση κάθε περιοχής. Ένας τόπος με νεανικότερη πληθυσμιακή βάση διαθέτει μεγαλύτερη αναλογία γυναικών σε αναπαραγωγική ηλικία (25–44 ετών), γεγονός που οδηγεί νομοτελειακά σε περισσότερες γεννήσεις, ακόμη κι αν η διάθεση για οικογένεια είναι ίδια παντού.
Αντίθετα, η ηπειρωτική επαρχία έχασε σταθερά τους νέους της προς τα μεγάλα αστικά κέντρα και το εξωτερικό, μένοντας με έντονα γερασμένο πληθυσμό και μοιραία αυξημένη θνησιμότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, καθοριστικός στάθηκε και ο ρόλος της εσωτερικής και εξωτερικής μετακίνησης: περιοχές όπως η Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και οι Κυκλάδες, χάρη στην οικονομική και τουριστική τους δυναμική, κατάφεραν όχι μόνο να συγκρατήσουν τους νέους ανθρώπους αλλά και να προσελκύσουν νέους εργαζόμενους και οικογένειες, διατηρώντας μια σαφώς πιο νεανική πληθυσμιακή πυραμίδα.
Πού γεννιούνται τα παιδιά των Κυκλαδιτών
Στην ανάγνωση των αριθμών απαιτείται μία σημαντική διευκρίνιση: άλλο ο τόπος όπου πραγματοποιείται ο τοκετός και άλλο ο τόπος μόνιμης κατοικίας της μητέρας.
Στις Κυκλάδες οι οργανωμένες δυνατότητες πραγματοποίησης τοκετών είναι περιορισμένες και συγκεντρώνονται κυρίως στη Σύρο και στη Σαντορίνη. Από τα υπόλοιπα νησιά πολλές έγκυες μετακινούνται προς αυτά τα δύο νησιά ή, συχνότερα, προς την Αττική, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κύηση που χρειάζεται αυξημένη ιατρική παρακολούθηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά παύουν να υπολογίζονται δημογραφικά στις Κυκλάδες. Η ΕΛΣΤΑΤ διαθέτει ξεχωριστούς πίνακες που καταγράφουν τις γεννήσεις με βάση τον τόπο μόνιμης κατοικίας της μητέρας, ανεξάρτητα από το νοσοκομείο ή την περιοχή όπου έγινε ο τοκετός. Διαθέτει, μάλιστα, και ειδικό πίνακα που διασταυρώνει τη μόνιμη κατοικία με τον τόπο πραγματοποίησης του τοκετού.
Επομένως, ένα παιδί οικογένειας από τη Νάξο, την Πάρο, την Αμοργό ή κάποιο άλλο κυκλαδονήσι μπορεί να γεννηθεί στην Αθήνα, αλλά να καταγραφεί στα δημογραφικά στοιχεία της περιοχής μόνιμης κατοικίας της μητέρας.
Η αντοχή δεν εξασφαλίζει το μέλλον
Η συγκριτικά καλή θέση των Κυκλάδων δεν αναιρεί το γενικό πρόβλημα. Στην Ελλάδα οι γεννήσεις έχουν υποχωρήσει από περίπου 148.000 ετησίως το 1979-1980 σε περίπου 67.000 τη διετία 2024-2025, ενώ η μέση ηλικία απόκτησης παιδιού αυξήθηκε από τα 26,2 στα 32,2 έτη.
Παράλληλα, ο αριθμός των γυναικών ηλικίας 25 έως 44 ετών μειώθηκε κατά περίπου 480.000 ή 28%, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα δημογραφικής ανάκαμψης.
Για τις Κυκλάδες, το πραγματικό στοίχημα δεν είναι απλώς να διατηρηθούν οι σημερινοί δείκτες. Είναι να μπορούν οι νέοι άνθρωποι να μένουν μόνιμα στα νησιά, να δημιουργούν οικογένεια και να έχουν πρόσβαση σε στέγη, παιδεία, παιδική φροντίδα και ασφαλείς υπηρεσίες υγείας — χωρίς μια εγκυμοσύνη να μετατρέπεται σε πολύμηνη μετακίνηση και πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση.
Γιατί κάποιες περιοχές αντέχουν περισσότερο
Ο Βύρων Κοτζαμάνης αποδίδει τις μεγάλες διαφορές από περιοχή σε περιοχή στην ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού, στην πορεία της γονιμότητας και, κυρίως, στο κατά πόσο κάθε τόπος καταφέρνει να κρατήσει ή να προσελκύσει νέους ανθρώπους.
Οι νομοί όπου οι γεννήσεις μειώνονται ταχύτερα είναι συνήθως εκείνοι που χάνουν περισσότερους νέους και έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση ηλικιωμένων.
Αντίθετα, οι περιοχές που έχουν συγκρατήσει νεότερο πληθυσμό ή έχουν προσελκύσει νέους κατοίκους από την Ελλάδα και το εξωτερικό εμφανίζουν πιο ανθεκτική δημογραφική εικόνα.
Τι περιμένουμε για το μέλλον (2026–2045)
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΔΕΜ, για την επόμενη εικοσαετία (2026–2045) ο ρυθμός μείωσης των γυναικών 25–44 ετών αναμένεται να επιβραδυνθεί. Παράλληλα, εκτιμάται πως θα ανακοπεί η περαιτέρω μεγάλη άνοδος της μέσης ηλικίας τεκνοποίησης.
Ως αποτέλεσμα, αν δεν υπάρξει κάποια σημαντική θετική μεταβολή στο μεταναστευτικό ισοζύγιο, οι ετήσιες γεννήσεις στη χώρα εκτιμάται ότι θα «κλειδώσουν» με μικρές διακυμάνσεις γύρω στις 65.000. Το μεγάλο στοίχημα πλέον δεν είναι απλώς πώς θα ανακοπεί η εθνική πτώση, αλλά πώς θα αποτραπεί η οριστική ερήμωση των ορεινών και αγροτικών κοινοτήτων της χώρας.