ΣΤΑΜΑΤΗΣ Μ. ΚΑΜΠΑΝΗΣ: “Έφύγε” ο “Τροβαδούρος” του “Γυρισμού στην Άνδρο”…

Ο Σταμάτης Καμπάνης αναζήτησε τα ίχνη της βενετικής μεσαιωνικής ιστορίας του νησιού από όπου ξεπήδησε η νεώτερη Άνδρος.

Γράφει ο ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΠΑΣΑΝΤΗΣ

Η ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΜΕΝΗ ΕΙΔΗΣΗ

Σάββατο απομεσήμερο. Παραμονή της Κυριακής της Αποκριάς. Είχα ενσκήψει στην προετοιμασία της έκδοσης του βιβλίου για την ιστορία της νεώτερης Άνδρου και διέτρεχα τις σελίδες, που είχα γράψει παλαιότερα με τον φίλο και συνοδοιπόρο στην ιστορία της Άνδρου, τον Σταμάτη Καμπάνη. Τα είχαμε πει στο τηλεφωνικά το φθινόπωρο. Τον έψαξα στο τηλέφωνο στις γιορτές και δεν τον βρήκα. Βλέποντας πάλι τις σελίδες που είχαμε γράψει το 2015 σκέφτηκα να τον πάρω τηλέφωνο να του πω τα σχέδια μου. Δεν απάντησε στο κινητό. Πήρα σπίτι του. Ήταν η γυναίκα του, της ζήτησα να του μιλήσω. Και ξέσπασε σε λυγμούς: ο δάσκαλος, ο φίλος και συνοδοιπόρος στην μακρά διαδρομή της συγγραφής της ιστορίας της πατρικής Άνδρου είχε «φύγει» ανεπιστρεπτί από το Νοέμβριο. Δεν είχα μάθει τίποτα.

Έμεινα άναυδος. Ρώτησε κάποια στιγμή το πως και το γιατί. Κι έμαθα πως αυτός ο «νεαρός» των 91 χρόνων είχε πάει στο κέντρο της Αθήνας, με τον γιό του Μιχάλη (είχε έρθει από τον Καναδά για να τον δει) για να φάνε λουκουμάδες, όπως τον πήγαινε πριν δεκαετίες ο δικός του πατέρας. Κάπου εκεί στο κέντρο της Αθήνας γλίστρησε κι έπεσε. Κι έσπασε το ισχίο του. Τον πήγαν στο νοσοκομείο. Χειροτέρεψε. Κι έπαθε και εγκεφαλικό. Κι κάπως έτσι «έφυγε» ο Σταμάτης στις 11/11/25. Είχε γεννηθεί το 1934…

Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΑΣ

Τον Σταμάτη Καμπάνη, από το Κόρθι, τον γνώρισα το 2007. Είχα διαβάσει μονορούφι – σε τρεις μέρες – το ιστορικό μυθιστόρημα του «Γυρισμός στην Άνδρο». Κι άρχισα να τον ψάχνω. Έφτασα μέχρι το Αμονακλιού. Και βρήκα τον δικηγόρο και ομώνυμο πρώτο ξάδελφό του. Αυτός μου εξήγησε πως  άλλος ήταν ο συγγραφέας Σταμάτης Μ. Καμπάνης. Μου έδωσε το τηλέφωνο του. Τον πήρα. Κι όταν ήρθε στην Άνδρο συναντηθήκαμε στην Χώρα. Συζητήσαμε επί δύο ώρες για την εξέλιξη της ιστορίας του νησιού από τον μεσαίωνα μέχρι σήμερα. Ήταν μια στιγμή «γυρισμού» στην ιστορία της Άνδρου…

Μέσα από την συζήτηση εξηγήθηκαν ερωτήματα και δόθηκαν απαντήσεις, που μάς απασχολούσαν χρόνια. Είχαν να κάνουν με το πως και το  γιατί η Άνδρος, είναι το μόνο νησί των Κυκλάδων, όπου η Χώρα του κοιτά στο Αιγαίο. Στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου. Κι όχι την Αττική, όπως συνέβαινε στην αρχαιότητα ή όπως συμβαίνει στα περισσότερα νησιά του Αιγαίου. Ήταν οι Βενετοί επικυρίαρχοι του Μαρίνου Δάνδολου, που ερχόμενοι το 1205 στο νησί, μετά την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης, το 1204, «έστρεψαν» το νησί ανατολικά. Να αντικρύζει την Πόλη, που κυριαρχούσαν. Συνάμα διαμοίρασαν τις εύφορες κοιλάδες των Λειβαδίων-Μεσαριάς και Νειμποριού-Μεσαριάς, που δεν είχαν οικισμούς, στους βενετούς άρχοντες, που ήρθαν στο νησί να το διαφεντέψουν.

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Αυτή η καθοριστική συζήτηση του 2007 οδήγησε στην κοινή απόφαση να συνεργαστούμε για να συγγράψουμε μια άλλη ιστορία της Άνδρου, της νεώτερης Άνδρου, που βλέπουμε γύρω μας και που είναι διαφορετική από την ιστορία της αρχαιότητας, όπου από τον Στρόφιλα και την Ζαγορά μέχρι την Υψηλή και την Παλαιόπολη, «έβλεπε» την Αττική και τα άλλα γειτονικά νησιά.

Το 2011 ξεκινήσαμε την συγγραφής. Αυτός ο κατά δύο δεκαετίες μεγαλύτερος και δάσκαλός στα της μεσαιωνικής ιστορίας του νησιού ακολούθησε με την πιστότητα μαθητή! Με εντυπωσίασε η καλοσύνη και η ταπεινότητα του. Όπως, πριν με είχε εντυπωσιάσει η ευρυμάθεια, η διεισδυτικότητα, το λογοτεχνικό ταλέντο του.

Ο Σταμάτης Καμπάνης είχε ακόμα ένα μοναδικό προσόν, που δεν είχε κανένας πριν από αυτόν. Ζώντας στον Καναδά επί δεκαετίες ήξερε τα καναδέζικα γαλλικά, που έχουν μεγαλύτερη συνάφεια με τα μεσαιωνικά γαλλικά απ’ ότι τα σημερινά. Έτσι σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής του μεταξύ 1989 και 1991 αποφάσισε να εντρυφήσει στη μεσαιωνική  Άνδρο και να ακολουθήσει τα χνάρια της καταγωγής του ονόματος του. Έτσι βρήκε και διάβασε το βιβλίο του P. SAUGER: «Histoire nouvelle des ancients ducks et autres souverains de l’ Archipel», που είχε εκδοθεί στο Παρίσι το 1698 (Imprimerie Royale).

Τα ταξίδια και οι ιστορίες του αρχιπελάγους του 1698 ήταν η αφετηρία της δικής του μυθιστορηματικής περιπλάνησης του, που κατέγραψε στο εντυπωσιακό ιστορικό μυθιστόρημα του «Γυρισμός στην Άνδρο», που εκδόθηκε το 2003 (εκδόσεις Τροχαλία). Το βιβλίο επανεκδόθηκε το 2006 (εκδόσεις Gutenberg). Αυτό ήταν που διάβασα το 2007 και στάθηκε για μένα η αποκάλυψη της Άνδρου και πολλών από τα ερωτήματα, που είχα γι’ αυτήν, Τα υπόλοιπα τα απαντήσαμε παρέα στο βιβλίο μας «Η Άνδρος μέσα στον Χρόνο» που γράψαμε κι εκδόθηκε το 2012 και επανεκδόθηκε το 2015 ( εκδόσεις Gutenberg).

Έκτοτε συνεχίσαμε την διανοητική πορεία μας μέσα στον χρόνο, στην Αθήνα και στην Άνδρο. Το 2016 μου χάρισε το νέο ιστορικό μυθιστόρημα του «Ο Τροβαδούρος» (εκδόσεις Γ. Χρονά) και με κάλεσε στην παρουσίαση του στην Αθήνα. Όταν τέλειωσε η παρουσίαση με ανέβασε στο βήμα να πως τις εντυπώσεις μου ως αναγνώστης. Ήμουν βαθιά συγκινημένος. Το βιβλίο το παρουσιάσαμε και στην Άνδρο, στο Κόρθι και στο Γαύριο. Η ομιλία του Σταμάτη Καμπάνη στο Κόρθι ήταν ένα εντυπωσιακό μάθημα (με σπουδαία φωτογραφικά και ζωγραφικά παραθέματα) για τον μεσαίωνα στην Ευρώπη και στην Άνδρο. Τέλος, είχα την τύχη να προδημοσιεύσω στο “Εν Άνδρω” το κεφάλαιο του «Τροβαδούρου» που αναφέρεται στην μεσαιωνική Άνδρο. Ήμουν ιδιαίτερα συγκινημένος γι’ αυτό.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Μέσα στα χρόνια της γνωριμίας μας οι επαφές μας παρέμειναν σταθερές. Του τηλεφωνούσα και τα λέγαμε. Μιλούσαμε για τα πάντα. Τον απασχολούσε η πολιτική, η ιστορία, η λογοτεχνία, η ζωή. Θυμάμαι ατέλειωτες αφηγήσεις του από τις μικρές και μεγάλες διαδρομές της ζωή του. Από το προπολεμικό Κόρθι, τις σπουδές του στην Αμερική, τους φοιτητικούς έρωτες του. Από την γνωριμία του με τον Ανδρέα Παπανδρέου στον Καναδά επί δικτατορίας, την επιστροφή του στην Ελλάδα για να αναλάβει την ΕΒΟ και να την κάνει μια παραγωγική και… εξαγωγική πολεμική βιομηχανία!

Αυτό ήταν και η ατυχία του και η προσωπική τραγωδία του. Αλήθεια, πως μια ελλειμματική ελληνική πολεμική βιομηχανία έγινε παραγωγική και εξαγωγική; Αυτό οι συνδικαλιστές της δεκαετίας του 1980 δεν του το συγχώρησαν. Τον κατηγόρησαν ψευδώς και τον κρέμασαν στα μανταλάκια. Τον έστειλαν φυλακή. Εκεί τον βρήκε η επόμενη κυβέρνηση «της κάθαρσης». Και βρήκε ευκαιρία και τον κράτησε στην φυλακή, πέρα από το 18μηνο! Είχαν βρει κάποιον για να κάνουν «κάθαρση»!

Κάποτε έγινε η δίκη. Και αθωώθηκε πανηγυρικά. Πήγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων» και αποζημιώθηκε! Και έδωσε ολόκληρη την αμοιβή του στον δικηγόρο! Δεν κράτησε  τίποτα γι’ αυτόν. Αυτός ήθελε μόνο την δικαίωση του. Αυτό ήταν ο αφιλοκερδής και πατριώτης, ο σπουδαίος άνθρωπος, Σταμάτης Καμπάνης.

Είχε δύο γιούς, το Νικόλα και τον Μιχάλη, που ζουν στον Καναδά. Είχε μια ζωή μυθιστορηματική στην Άνδρο, στην Αμερική, στον Καναδά, στις διεθνείς βιομηχανίες. Κορυφαίος χημικός μηχανικός, στον Καναδά και στην Ελλάδα, στην οποία γύρισε ως Έλληνας του εξωτερικού να προσφέρει. Και η Ελλάδα τον «αντάμειψε» με πίκρες, τις οποίες όμως ποτέ δεν εξέφρασε. Αυτός ήταν ο μεγάλος ανδριώτης και πατριώτης Σταμάτης Καμπάνης, που έγραψε σε τρία βιβλία την Ιστορία της Άνδρου, με τον δικό του τρόπο…

Τις δύσκολες στιγμές της ζωής του ο Σταμάτης τις έκανε σελίδες και τις «ταξίδεψε» στη μεσαιωνική ιστορία της Άνδρου και της Ευρώπης. Τις έκανε χάρτινα καραβάκια από σελίδες ιστορίας και τις άπλωσε στα κύματα της Μεσογείου και του Αιγαίου και στους ανέμους της πατρικής Άνδρου. Τις δύσκολες προσωπικές στιγμές του τις κράτησε μόνο για τον εαυτό του και για τους αυτούς που ζούσαν δίπλα του. Δεν τις έβγαλε στην αγορά. Εσωστρεφής, όπως οι παλαιοί ανδριώτες. Εξωστρεφής, όπως οι παλαιοί θαλασσοπόροι.

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

Μοιράστηκε μαζί μου αρκετά για το Κόρθι, που μεγάλωσε κι ονειρευόταν την ιστορία του. Μοιράστηκε μαζί μου γνώσεις, πληροφορίες, αναζητήσεις. Μοιραστήκαμε μαζί χαρές, επιτυχίες κι απογοητεύσεις της ζωής και της τόπου. Μοιραστήκαμε κομμάτια του παρελθόντος και του παρόντος. Μοιραστήκαμε ότι μοιραστήκαμε! Τώρα δεν υπάρχει πια κάτι άλλο να μοιραστούμε…

Ο Σταμάτης “έφυγε”. Απομένω σιωπηλός και βουρκωμένος, πίσω από το τζάμι, να κοιτώ την συννεφιασμένη Χώρα. Εδώ τον ανακάλυψα ως συγγραφέα το 2007. Εδώ τον γνώρισα ως άνθρωπο την ίδια χρονιά. Εδώ αποφασίσαμε να συμπορευτούμε. Εδώ συμπαρουσιάσαμε το βιβλίο μας. Καλοκαίρι του 2012 στην Χώρα. Στην Άνδρο, με πήγε βόλτα στο παλιό Κόρθι, το 2012, και μου μίλησε ώρες συγκινημένος για την μεσαιωνική ιστορία του νησιού. Στο Κόρθι και στο Γαύριο παρουσιάσαμε μαζί, το 2017, το δεύτερο ιστορικό μυθιστόρημα του. Κι έμελλε προχτές το μεσημέρι στο νησί, καθώς ξαναδιάβαζα τις σελίδες μας, να μάθω για το φευγιό σου. Ο κύκλος, δάσκαλε, φίλε και συνοδοιπόρε Σταμάτη, έκλεισε οριστικά εκεί που άνοιξε για εμάς: στην Άνδρο…