Βροχές, κατολισθήσεις, θάλασσες που βγήκαν στη στεριά! Όμως η λειψυδρία συνεχίζεται…

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΑΠΟ ΤΟ “ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ”

Καθημερινό φαινόμενο οι καταστροφές λόγω των καιρικών συνθηκών σε ολόκληρη τη χώρα.  Η φύση τρελάθηκε; Οι συχνά απόκοσμες εικόνες στα δελτία των τηλεοπτικών καναλιών από τις καταστροφές που προκαλούνται στη χώρα μας από τα αλλεπάλληλα, πρωτοφανή σε ένταση και πυκνότητα κύματα κακοκαιριών, τον τελευταίο καιρό, είναι στην ημερήσια διάταξη και σοκάρουν. Δύο πράγματα ξεχωρίζουν: οι πρωτοφανείς σε αριθμό, συχνότητα και έκταση κατολισθήσεις και η εικόνα της θάλασσας που βγαίνει στη στεριά. Προκαλώντας μεγάλες καταστροφές, ενίοτε και ανθρώπινες απώλειες.

Οι εικόνες αυτές σταδιακά γίνονται οικείες: δρόμοι που κόβονται στα δύο από καθιζήσεις, βράχοι που ξεκόλλησαν και, στην κυριολεξία, κρέμονται πάνω από τις στέγες σπιτιών, εκτεταμένες κατολισθήσεις σε διάφορα σημεία του οδικού δικτύου της χώρας, το έδαφος υποχωρεί, ρέματα και ποτάμια υπερχειλίζουν και καταστρέφουν καλλιέργειες, ζωικό και φυτικό κεφάλαιο, άπειρος αριθμός από δέντρα που ξεριζώνονται, εικόνες χάους σε διάφορα σημεία της χώρας.

Από την άλλη, η θάλασσα εισβάλλει μανιασμένα στη στεριά. Λιμάνια και ακτές στα παράλια της Πελοποννήσου, της Δυτικής Ελλάδας, όλης της Ελλάδας δηλαδή, νησιωτικής και ηπειρωτικής, πλημμυρίζουν και προκαλούν ανυπολόγιστες καταστροφές.

Το 112 χτυπάει συνέχεια σε διάφορες περιοχές της χώρας. Άνθρωποι απεγκλωβίζονται από επικίνδυνα σημεία, σχολεία και διάφορες υπηρεσίες κλείνουν, συγκοινωνίες και μεταφορές οδικές, αεροπορικές και θαλάσσιες παραλύουν, παραγωγή καταστρέφεται. Οικισμοί εκκενώνονται προληπτικά. Ακόμα και καρναβαλικές εκδηλώσεις ματαιώθηκαν. Η καθημερινότητα και η κοινωνική ζωή πολλών Ελλήνων σε διαρκή αναστάτωση.

Σε όλη τη χώρα

Ο κατεξοχήν γνώστης του προβλήματος των κατολισθήσεων, ομότιμος καθηγητής Ευθύμιος Λέκκας, μιλώντας στο «ΘΕΜΑ», χτυπάει το καμπανάκι του κινδύνου: «Το φαινόμενο των κατολισθήσεων βρίσκεται σε έξαρση. Σε σχέση με το παρελθόν, έχουμε, για το ίδιο χρονικό διάστημα, αύξηση 40% και σε ειδικές περιπτώσεις… Φέτος έχουν σημειωθεί περίπου κατολισθήσεις σε 40 περιοχές από τον Εβρο μέχρι την Κρήτη».

Συγκρίσεις

Για να γίνουν πιο ορατές οι συγκρίσεις, υπενθυμίζεται ότι μεταπολεμικά και μέχρι το 2000 είχαν γίνει -ακριβέστερα μετρηθεί- συνολικά περίπου 500 κατολισθήσεις στη χώρα. Έκτοτε τα πράγματα άλλαξαν. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δημοσιοποίησε η Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών ΕΑΓΜΕ (πρώην ΙΓΜΕ), στην πενταετία 2018-2022 καταγράφηκαν πάνω από 1.150 σοβαρά περιστατικά κατολισθήσεων, ωστόσο με ελαφρώς φθίνουσα πορεία (343 κατολισθήσεις το 2018, 326 το 2019, 312 το 2020, 189 το 2021, και στο πρώτο 8μηνο του 2022, άλλα 73).

Αλλά υπόψη ότι πάντα καταμετρώνται οι κατολισθήσεις σε οικιστικές περιοχές ή πλησίον αυτών, οδικούς άξονες και απλούς δρόμους, αρχαιολογικούς ή και τουριστικούς χώρους, καθώς αυτοί έχουν πρώτιστο ενδιαφέρον για την ασφάλεια των ανθρώπων. Υπάρχουν πολλές ακόμα κατολισθήσεις που δεν καταμετρώνται…

«Τα γεωδυναμικά και υδρομετεωρολογικά φαινόμενα έχουν μπει σε νέα διάσταση. Θα πρέπει να αναπροσαρμόσουμε μέσα σε νέα πλαίσια τα επιχειρησιακά μας σχέδια ως Πολιτεία και φορείς, Τοπική Αυτοδιοίκηση κ.λπ., ώστε να αντιμετωπίσουμε τις επόμενες κρίσεις», καταλήγει ο κ. Λέκκας.

«Η Μεσόγειος φλέγεται»

Επομένως, η φύση δεν τρελάθηκε, αλλά υπάρχουν επιστημονικές εξηγήσεις για όλα όσα περίεργα συμβαίνουν. Το ίδιο ισχύει και για το όλο και συχνότερο πλέον φαινόμενο, η στάθμη της θάλασσας να ανεβαίνει και να πλημμυρίζει παράκτιες περιοχές της χώρας.

Το φαινόμενο παρουσιάζεται σε περιόδους έντονης κακοκαιρίας με αλλεπάλληλα πολύ ισχυρά βαρομετρικά χαμηλά, όπως το ιδιαίτερα έντονο βαρομετρικό σύστημα που επηρέασε τη χώρα μας πριν από λίγες ημέρες. Στο Βόρειο Αιγαίο η ατμοσφαιρική πίεση υποχώρησε έως τα982,7 hPa (βασική μονάδα μέτρησης της βαρομετρικής πίεσης που χρησιμοποιείται ευρέως στη Μετεωρολογία), δηλαδή περίπου 30 hPa χαμηλότερα από τα συνήθη επίπεδα. Οι ειδικοί επιστήμονες αναφέρουν ότι για κάθε πτώση 1 hPa, η επιφάνεια της θάλασσας ανυψώνεται περίπου κατά 1 εκατοστό. Με αυτόν τον μηχανισμό, η στάθμη στο βόρειο Αιγαίο αυξήθηκε τοπικά σχεδόν κατά 30 εκατοστά, χωρίς να υπολογίζονται οι επιδράσεις των ανέμων. Οι σφοδροί νότιοι άνεμοι που ακολούθησαν μεγέθυναν το φαινόμενο, προκαλώντας υψηλούς κυματισμούς και την έξοδο του θαλασσινού νερού στην ξηρά, με όλα τα συνεπακόλουθα.

Όταν αυτό το φαινόμενο συμπίπτει με Νέα Σελήνη, όπως συνέβη την Τρίτη 17 Φεβρουαρίου, δηλαδή με παλιρροϊκή συζυγία (spring tide), όπου οι βαρυτικές δυνάμεις Ηλιου και Σελήνης συνδυάζονται, ενισχύεται το παλιρροϊκό αποτέλεσμα. Το συγκεκριμένο πρόσφατο περιστατικό και οι ακολουθίες του ήταν αποτέλεσμα συνδυασμού τριών παραγόντων: ακραία χαμηλή ατμοσφαιρική πίεση, παλιρροϊκή συζυγία, αλλά και ήδη αυξημένη βασική στάθμη του νερού. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι όσο η μέση στάθμη συνεχίζει να ανεβαίνει, τέτοια φαινόμενα θα έχουν μεγαλύτερη ένταση και επιπτώσεις στις παράκτιες περιοχές της χώρας μας.

Η κλιματική αλλαγή

Ήδη η μέση στάθμη της θάλασσας στην Ανατολική Μεσόγειο έχει αυξηθεί κατά περίπου 10-15 εκατοστά σε σύγκριση με τις αρχές του 20ού αιώνα. Η άνοδος αυτή οφείλεται στη θερμική διαστολή των ωκεανών και στην τήξη παγετώνων…

Ο Ατλαντικός τροφοδοτεί με πρόσθετα ζεστά νερά τη Μεσόγειο, που έτσι υπερθερμαίνεται. «Φλέγεται», στη γλώσσα των ειδικών επιστημόνων. Ολα τα μοντέλα τη δείχνουν στο «κόκκινο». Τα επιπλέον 10-15 εκατοστά της μέσης στάθμης του νερού λειτουργούν σωρευτικά. Και όταν συνδυάζονται με ακραία καιρικά φαινόμενα χαμηλής πίεσης και σφοδρούς ανέμους, αυξάνουν την πιθανότητα υπερχείλισης σε λιμάνια, ακτές και παραλιακούς δρόμους.

Όταν ο αέρας «λυσσομανάει», ιδίως μάλιστα ο νοτιάς, πολλές περιοχές με λιμάνια και αμμουδερές ακτές πλημμυρίζουν. Ιδίως σε Κυκλάδες και Δωδεκάνησα, αλλά όχι μόνο.

Για την Ελλάδα, πάντως, σε ένα σενάριο υπερθέρμανσης 3°C έως το 2100, οι προβολές δείχνουν ότι η άνοδος της στάθμης των ελληνικών θαλασσών μπορεί να φτάσει τα 50-70 εκατοστά, γεγονός που θα σημάνει πολύ αυξημένη συχνότητα, αλλά και επικινδυνότητα τέτοιων επεισοδίων.

Υπάρχει βεβαίως και το αντίθετο φαινόμενο, της πτώσης της στάθμης της θάλασσας και της υποχώρησης των νερών από τις παραλίες και τις αμμουδιές. Δεν εμφανίζεται συχνά, μπορεί να αφήνει άφωνους όσους τύχει να το συναντήσουν, καθώς ξαφνικά μικρά λιμάνια εξαφανίζονται και στη θέση τους αποκαλύπτεται στεριά. Δεν έχει σχέση με μετεωρολογικά φαινόμενα.

Οι γεωλόγοι εξηγούν ότι πρόκειται για τη μετακίνηση θαλάσσιων μαζών λόγω της έλξης των πλανητών και της θέσης του Ηλιου. Παρόμοια προβλήματα με την Ελλάδα αντιμετωπίζουν και οι άλλες νότιες ευρωπαϊκές χώρες. Η υπερθέρμανση της Μεσογείου εξηγεί τη συχνή εκδήλωση αντίστοιχων φαινομένων εξόδου της θάλασσας στην ξηρά σε λιμάνια και ακτές παντού στη βόρεια Μεσόγειο.

Η λειψυδρία

Το δυσάρεστο είναι ότι η επιρροή των έντονων βροχοπτώσεων των τελευταίων εβδομάδων στην αντιμετώπιση του προβλήματος της λειψυδρίας που αντιμετωπίζει η χώρα μας είναι δυσανάλογα μικρή. Το νερό δεν προλαβαίνει να απορροφηθεί και να συσσωρευτεί. Οι πολύ υψηλής έντασης βροχές, οι έντονες καταιγίδες, δημιουργούν ένα στρώμα κορεσμού του επιφανειακού ορίζοντα, με αποτέλεσμα να είναι πολύ έντονη η επιφανειακή απορροή, δηλαδή το νερό το οποίο κινείται στα ποτάμια.

Αν δεν υπάρξουν χιόνια, το περισσότερο από αυτό το νερό κατευθύνεται υπόγεια στις παραθαλάσσιες περιοχές και τη θάλασσα, αντί για τους ταμιευτήρες. Αυτοί γεμίζουν από επιφανειακά νερά που απορρέουν στη λεκάνη, κυρίως όμως με το αργό λιώσιμο του χιονιού, που ωστόσο φέτος είναι πολύ λιγότερο σε σχέση με άλλες χρονιές. Το νερό της βροχής που δεν πέφτει απευθείας στους ταμιευτήρες χρειάζεται αρκετά μεγάλο χρόνο ώστε να εμπλουτίσει τους υπόγειους υδροφορείς.

Αν δεν υπάρξουν πολλές χιονοπτώσεις ή έστω πυκνές, αλλά χαμηλής έντασης, ποτιστικές βροχές, καθώς για την ενίσχυση των υδατικών αποθεμάτων χρειάζεται το νερό να κατεισδύει, δηλαδή να εισχωρεί στον υδροφόρο ορίζοντα και όχι να απορρέει επιφανειακά -διότι δημιουργεί πλημμυρικά φαινόμενα και δευτερευόντως χάνεται στη θάλασσα- τα πράγματα μόνο ευοίωνα δεν θα είναι.