«Το της πόλεως όλης ήθος, ομοιούται τοις άρχουσιν…»

«Το της πόλεως όλης ήθος, ομοιούται τοις άρχουσιν…» (το ήθος της πόλης, ταιριάζει με αυτών που άρχουν) – Ισοκράτης

Του Μιχάλη Τσιτσίνη

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ – ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

… Η πρωτοφανής στα μεταπολιτευτικά χρονικά συνθήκη – αδύναμη κυβέρνηση, ανύπαρκτη αντιπολίτευση – αφήνει χώρο στο παράδοξο. Ο αντιδραστήρας πελατειακής διαφθοράς, που λειτουργούσε στον οργανισμό διανομής των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων παρουσιάζεται σαν «ενδημική νόσος». Η κυβέρνηση, τα στελέχη της οποίας διηύθυναν και εκμεταλλεύονταν τον αντιδραστήρα, βγαίνει έξω από το δικό της σκάνδαλο και το στηλιτεύει σαν εξωτερικός παρατηρητής. Σαν τον βαρώνο Μινχάουζεν, που υποτίθεται ότι μπορούσε να σώσει τον εαυτό του και το άλογό του από πνιγμό, τραβώντας ο ίδιος τα μαλλιά του. Έτσι και η εξουσία, που καμαρώνει το είδωλό της στο δημοσκοπικό κάτοπτρο: Νομίζει ότι της αρκεί η τυπική λογοδοσία, που καταγγέλλει το προπατορικό ρουσφέτι και το «παλιό, βαθύ κόμμα», σαν να επρόκειτο για άλλο κόμμα και όχι αυτό που κυβερνά. Νομίζει ότι πάλι της αρκεί να πετάξει μερικά στελέχη από το σκάφος, αναμασώντας τα συνθήματα της μηδενικής ανοχής, και να πάει παρακάτω…

Το αδήλωτο μήνυμα της κυρίαρχης δύναμης προς τους ψηφοφόρους θα μπορούσε να μεταφραστεί ως εξής: Ξέρετε. Ξέρουμε ότι ξέρετε – ότι μας βλέπετε. Ξέρουμε όμως ότι ξέρετε επίσης πως δεν υπάρχει άλλος. Αρα τι θέλετε; Να φύγουμε εμείς, να έρθει ποιος; Αυτά που έγιναν, γίνονταν πάντα. Ας τα ξεχάσουμε κι ας πάμε παρακάτω. Προσφέρεται έτσι ένα νέο κοινωνικό ντιλ – στη θέση του κοινωνικού συμβολαίου. Μια συμφωνία κυβερνώντων – κυβερνωμένων βασισμένη στον μιθριδατισμό του εκλογικού σώματος, που έχει απορροφήσει τόσα σκάνδαλα ώστε δεν ταράζεται πια από το δηλητήριό τους.

Η κυρίαρχη δύναμη πολιτεύεται σαν να έχει εμπεδώσει ότι δεν της χρειάζεται πια να πείσει για τη δική της ικανότητα. Της αρκεί να δείχνει την ακαταλληλότητα των άλλων. Δεν χρειάζεται η πλειοψηφία της να συγκροτείται πάνω στην εμπιστοσύνη και στην κοινή προσδοκία. Της αρκεί να συγκροτείται πάνω σε έναν κυνισμό που βαπτίζεται ορθολογισμός: Οι εχέφρονες πολίτες καταλαβαίνουν, αλλά δεν θέλουν η χώρα να μπει σε περιπέτειες. Μυρίζουν το παρόν, αλλά έχουν λόγο να φοβούνται περισσότερο ένα ασταθές μέλλον.

Πάσα πεποίθηση, πάσα προσδοκία έχει διαψευστεί. Το ντιλ όμως, χάρη στον κυνικό λόγο, λειτουργεί. Ο βασιλιάς είναι γυμνός, αλλά τουλάχιστον υπάρχει βασιλιάς. Και για να εξακολουθήσει να υπάρχει, θα εξακολουθήσουμε να προσποιούμαστε ότι τον βλέπουμε ντυμένο.