ΤΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ ΚΑΙ Η ΑΝΔΡΟΣ

Χάρτης αιολικού δυναμικού Ελλάδος

Γράφει ο ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΟΣ ΚΑΛΛΙΒΡΟΥΣΗΣ

Αρχιτέκτων Μηχ. Ε.Μ.Π. – Ενεργειακός Επιθεωρητής και Μελετητής Α.Π.Ε.

Το προς διαβούλευση Σχέδιο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε.)

Απαγόρευση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών  σε δάση, δασικές εκτάσεις και περιοχές NATURA και των αιολικών σε Αττική, Θεσσαλονίκη και περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200 μέτρων προβλέπει το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση σήμερα (20/5) από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Υ.Π.ΕΝ.).

Το Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ προβλέπει μεταξύ άλλων τα εξής:

Α. Για τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς

Δεν επιτρέπονται εφεξής, οριζόντια:

• Σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000
• Σε δάση και δασικές εκτάσεις
• Σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
• Σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση
• Σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους
• Σε κηρυγμένα διατηρητέα μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και άλλα μνημεία μείζονος σημασίας, καθώς και οριοθετημένες αρχαιολογικές ζώνες προστασίας Α
• Σε περιοχές με προστατευόμενες ή/και εγκαταλελειμμένες αναβαθμίδες
• Σε περιοχές άνευ δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ
• Σε ακτές κολύμβησης

Τίθενται νέα κριτήρια και κανόνες χωροθέτησης, και ειδικότερα:

• Το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό εδαφικής κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς (που δεν έχουν αδειοδοτηθεί περιβαλλοντικά) δεν μπορεί να υπερβαίνει το 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα.
• Προβλέπεται η τήρηση ελάχιστων αποστάσεων για τη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών σταθμών (πχ. από οικιστικές δραστηριότητες) και συγκεκριμένα ποσοστά κάλυψης οπτικού ορίζοντα παρατηρητή.
• Προβλέπεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης θέασης σε περίπτωση εγκατάστασης Φ/Β εντός ζώνης 1.500 μ. από εγγεγραμμένα στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς και άλλα μείζονος σημασίας μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους, καθώς και εντός ζώνης 1.000 μ. από ζώνη απολύτου προστασίας (Ζώνη Α) των λοιπών αρχαιολογικών χώρων, κηρυγμένα πολιτιστικά μνημεία, ιστορικούς τόπους και παραδοσιακούς οικισμούς.

Β. Για τους αιολικούς σταθμούς

Δεν επιτρέπονται εφεξής, οριζόντια:

• Στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης
• Εντός περιοχών με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200 m
• Σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
• Σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, καθώς και στους πυρήνες των εθνικών δρυμών
• Εντός των ζωνών απολύτου προστασίας της φύσης (ΖΑΠΦ)  και των ζωνών προστασίας της φύσης (ΖΠΦ) του ν. 1650/1986
• Σε νησιά με έκταση μικρότερη από 300 τ.χλμ., εκτός αν αφορούν την κάλυψη αναγκών δημοσίου συμφέροντος του εκάστοτε νησιού (π.χ. εγκαταστάσεις αφαλάτωσης)
• Σε περιοχές με υψηλή τουριστική ανάπτυξη, όπως αυτές ορίζονται στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό
• Σε εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού – αναψυχής
• Σε τμήματα των λατομικών περιοχών και μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών που λειτουργούν επιφανειακά
• Σε περιοχές άνευ δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ
• Σε ακτές κολύμβησης.

Ειδικότερα, εντός των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), δηλαδή περιοχών προστασίας της ορνιθοπανίδας που αποτελούν μέρος του δικτύου NATURA 2000, επιτρέπονται αιολικοί σταθμοί μόνο κατ’ εξαίρεση, στην περίπτωση που συντρέχουν ταυτόχρονα 2 προϋποθέσεις:

– προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και

– το αιολικό δυναμικό είναι μεγαλύτερο από 7,5m/s (σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που έχει στην ιστοσελίδα της η ΡΑΑΕΥ).

Επιτρέπονται μόνο στις «Περιοχές Καταλληλότητας», δηλαδή σε Δημοτικές Ενότητες με αιολικό δυναμικό μεγαλύτερο από 4 m/s (σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που έχει στην ιστοσελίδα της η ΡΑΑΕΥ) – και μόνο υπό την προϋπόθεση ότι δεν ισχύει κάποιος από τους ανωτέρω (ειδικότερους) περιορισμούς, όπως υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, υγρότοποι Ραμσάρ κτλ., καθώς και λαμβάνοντας υπόψη την υπολειπόμενη έκταση της Δημοτικής Ενότητας, σύμφωνα τα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ.

Στο νησιωτικό χώρο το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους (φέρουσα ικανότητα) από αιολικούς σταθμούς δεν μπορεί να υπερβαίνει το 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.

Σημειώνεται ότι στο νέο Χωροταξικό πλαίσιο δεν υπάγονται:

• τα έργα που είναι ήδη σε λειτουργία,
• αυτά που έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση ή έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου τους έως την ημερομηνία θέσης του νέου ΕΧΠ σε δημόσια διαβούλευση,
• οι Εξαιρούμενοι σταθμοί ΑΠΕ (σταθμοί οι οποίοι εξαιρούνται από Βεβαίωση Παραγωγού/’Αδεια Εγκατάστασης & Λειτουργίας), πλην των φωτοβολταϊκών σταθμών (πχ. Βιομάζα/βιοαέριο <1MW, γεωθερμικοί σταθμοί <1MW, μικρές Α/Γ <60kW, μπαταρίες <1MW),
• οι σταθμοί αντλησιοταμίευσης και μεγάλοι υδροηλεκτρικοί σταθμοί >15MW,
• οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί που εγκαθίστανται σε στέγες κτιρίων.

ΣΕ ΟΤΙ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΑΝΔΡΟ

Η Άνδρος , το βορειότερο νησί του συμπλέγματος των Κυκλάδων , με έκταση 381 τετρ.χλμ. και πληθυσμό 8.826 κατοίκων (Απογραφή 2021) που δίνει ως πληθυσμιακή πυκνότητα τους 23,2 κατ./τ.χλμ. έχει τα εξής δεδομένα φυσικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά :

• το υψηλότερο βουνό – “Πέταλο” –  έχει ύψος 994 μ. ενώ τα μικρότερα σε ύψος : “Κουβάρα” – 975 μ. , “Ράχη” (Προφήτης Ηλίας) – 750 μ. , “Γερακώνας” – 760 μ. – “Άγιοι Σαράντα” – 715 μ. ,
• η Άνδρος διαθέτει πληθώρα σημαντικών και καταγεγραμμένων Υγροτόπων  (13) : ‘Ελος Άχλα – Έλος Βόρης – Λίμνη Ατένη – Έλος Βιταλίου –
• στο Δίκτυο των περιοχών Προστασίας της Φύσης – NATURA 2000 – η Άνδρος καταγράφει : την Ζ.Ε.Π. “Κεντρικό τμήμα, γύρω νησίδες και παράκτια ζώνη” (GR4220028) – έκτασης 22037 εκταρίων (= 223,1 τ.χλμ) και Β/ την Ζ.Ε.Π. “Όρμος Βιτάλι και Κεντρικός ορεινός όγκος” (GR4220001) – έκτασης 7315 εκταρίων (= 73,15 τ.χλμ) , επομένως με απλή αναγωγή το 78 % της έκτασης της Άνδρου είναι ενταγμένο σε Ζώνες Ειδικής Προστασίας (Ζ.Ε.Π.) αλλά και την Παράκτια Ζώνη (GR4220035) έκτασης 30037 εκταρίων (= 330,37 τ.χλμ)
• επίσης η Άνδρος πέραν των παραπάνω 2 εδαφικών Ζωνών που έχουν ενταχθεί ώς περιοχές Ειδικής Προστασίας – NATURA 2000 – διαθέτει : α/ Καταφύγια άγριας ζωής , β/ Ζώνες απόλυτης προστασίας της φύσης (ΖΑΠΦ) (ΖΑΠΦ-01 / Νησίδα Θεοτόκος)γ/ Ζώνες προστασίας της φύσης (ΖΠΦ) (ΖΠΦ-01 : Ρέμα Ατένι  – ΖΠΦ-02 : Ρέμα Πλούσκας – ΖΠΦ-03 : Ρέμα Βιτάλι – ΖΠΦ-04 : Ρέμα Βόρη΅- ΖΠΦ-05 : Ρέμα Ρόζος – ΖΠΦ-06 : Ρέμα Βαρίδι Βουρκωτής – ΖΠΦ-07Εκβολή Πλούσκα (Γίδες) – ΖΠΦ-08 : Υγρότοπος Ατένι –  ΖΠΦ-09 : Εκβολή όρμου Λεύκα – ΖΠΦ-10 : Υγρότοπος Ρόζος – ΖΠΦ-11 : Υγρότοπος Βιτάλι –  ΖΠΦ-12 : Υγρότοπος Άχλα – ΖΠΦ-13 : Υγρότοπος Κρεμμύδες  – ΖΠΦ-14 : Δάσος Σκλήθρου-Υγρότοπος Βόρης  – ΖΠΦ-15 : Δάσος βελανιδιάς Άρνης Άνδρου – ΖΠΦ-16 : Δάσος βελανιδιάς όρους Αγίας Παρασκευής Άνδρου – ΖΠΦ-17 : Δάσος βελανιδιάς ρέματος Βόρης Άνδρου – ΖΠΦ-18 : Όρη Αμάραντος και Μεγάλα Βράχια Άνδρου – ΖΠΦ-19 : Ορεινός όγκος Πετάλου Άνδρου  – ΖΠΦ-20 : Όρος Διασέλι Άνδρου – ΖΠΦ-21 : Ορεινή περιοχή Διποταμάτων-Παλαιόκαστρου Άνδρου – ΖΠΦ-22 : Ορεινός όγκος Προφήτη Ηλία Άνδρου  – ΖΠΦ-23 : Βραχώδεις ακτές Άνδρου – ΖΠΦ-24 : Νησίδες Γαυριονήσια Άνδρου  – ΖΠΦ-25 : Θαλάσσια λιβάδια “Ποσειδωνίας” Άνδρου – ΖΠΦ-58 : Ρύακας Αφουρσές Άνδρου – ΖΠΦ-59 : Νησίδες Τουρλωτά Γκρέμια Άνδρου – ΖΠΦ-60 : Νησίδα Ακαμάτης Άνδρου – ΖΠΦ-61 : Νησίδα Χελανδού Άνδρου – ΖΠΦ-62 : Νησίδα Τραγοπήδημα Άνδρου – ΖΠΦ-63 : Νησίδα Αγκινάρα Άνδρου) , δ/  Προστατευόμενα τοπία και προστατευόμενους φυσικούς σχηματισμούς (π.χ. Σπήλαιο Αλαδινού . Διποτάματα . λίμνη και καταρράκτης Πυθάρας , λίμνη και μικρός καταρράκτης Γερολίμνης ,  καταρράκτης και πεδίο αναρρίχισης επανω από την Παλαιόπολη, εντοπισμένες φωλιές και καταφύγια άγριων πτηνών σε ολόκληρο το νησί κ.αλ.) (από τα οποία όσα δεν έχουν καταχωρηθεί επίσημα στα αρχεία του ΥΠΕΝ και της ΕΕ οφείλει – κατά την προσωπική μου γνώμη –  ο Δήμος και το Επαρχείο να προγραμματίσουν την διαδικασία καταγραφής και ένταξης , πιθανά και με την αγαστή συνεργασία με το ΕΑΓΜΕ και τους φορείς όπως ο Σ.Φ.Φ. και το WWF)
• η Άνδρος διαθέτει τις παραδοσιακές λιθόκτιστες αναβαθμίδες – “αιμασιές” – στο σύνολο σχεδόν της έκτασης της πλην των απόυτα πεδινών περιοχών καθώς και αυτών που οικοδομήθηκαν τα τελευταία 30-40 χρόνια (καθώς προηγούμενα ακόμη και στα οικοδομούμενα αγροτεμάχια γινόταν συνειδητή διατήρηση των αναβαθμίδων) . Μάλιστα ειδικό Ευρωπαϊκό πρόγραμμα – το “Terrascape” , στα πλαίσια του ευρύτερου προγράμματος LIFE+ – ασχολήθηκε εκτεταμμένα με την καταγραφή και μελέτη των αναβαθμίδων και της σημασίας τους προτείνοντας και μέτρα για την διατήρηση και επανεφαρμογή τους.

Επομένως και με βάση τις παραπάνω προβλέψεις του Ε.Χ.Π. για τις Α.Π.Ε. θεωρώ εφικτό ή Άνδρος να αποφύγει την εκ νέου Χωροθέτηση και Αδειδότηση από την ΡΑΕΕΥ νέων σταθμών παραγωγής ενέργειας από Α.Π.Ε. σε ένα ποσοστό άνω του 80-85% της συνολικής της έκτασης.