ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ ΔΙΑΦΩΝΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΕΙ: Είναι οι ανεμογεννήτριεσ λύση του ενεργειακού προβλήματος;
Του Φίλιππου Κάτσου
Εκπαιδευτικός, Μηχανολόγος Μηχανικός, MSc Δημόσιας Διοίκησης
Είναι οι ανεμογεννήτριες η λύση του ενεργειακού προβλήματος της χώρας;
Πριν απορρίψουμε μια πρόταση η οποία υπόσχεται να λύσει το ενεργειακό πρόβλημα στην Ελλάδα αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο, είμαστε υποχρεωμένοι να αναλύσουμε και να ερευνήσουμε τα δεδομένα και όχι απλώς να κάνουμε υποθέσεις, που σε πολλές περιπτώσεις αγγίζουν τα όρια του παραλόγου. Η λογική της απόρριψης των πάντων και του μηδενισμού, δεν οδηγεί σε ασφαλή συμπεράσματα, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν ως φάρων ορθών και ουσιαστικών αποφάσεων για το μέλλον αυτού του κόσμου.
Στο άρθρο που ακολουθεί θα γίνει μια προσπάθεια να φωτιστούν όλες οι πτυχές των διλημμάτων που απορρέουν από τη χρήση των ήπιων μορφών ενέργειας.
Συγκεκριμένα:
· Θα αναδειχθούν οι μορφές πράσινης ενέργειας που χρησιμοποιούμε σήμερα, εκτός των συμβατικών καύσιμων.
· Θα γίνει επισήμανση στα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που συγκεντρώνουν οι επικρατέστερες ήπιες μορφές ενέργειας.
· Θα απαντηθεί το ερώτημα, αν τελικά έχουμε αύξηση του CO2 (διοξειδίου του άνθρακα) στην ατμόσφαιρα της γης.
· Αν μπορούμε σήμερα να «προσομοιώσουμε» τη φωτοσύνθεση ώστε να μειώσουμε το CO2 στην ατμόσφαιρα.
· Τι ακριβώς συμβαίνει σήμερα με τις ανεμογεννήτριας και τα φωτοβολταϊκά στην χώρα μας αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο.
· Ποιες είναι οι προσφορότερες μέθοδοι για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
· Τέλος, θα κλείσουμε το άρθρο με τα συμπεράσματα και τις προτάσεις που προκύπτουν από την ανάλυση των δεδομένων.
Υπάρχουν άλλες μορφές πράσινης ενέργειας;
Εκτός από τις ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά που μονοπωλούν στην χώρα τα τελευταία χρόνια και θα τα αναλύσουμε παρακάτω, υπάρχουν αρκετές αξιόλογες εναλλακτικές για παραγωγή καθαρής (ήπιας) ενέργειας, δηλαδή ενέργειας με χαμηλό ή μηδενικό ανθρακικό αποτύπωμα. Οι κυριότερες είναι οι εξής:
1. Υδροηλεκτρική Ενέργεια
Τι είναι: Χρήση της δύναμης του νερού (φράγματα, ποτάμια) για την περιστροφή υδροστροβίλων που παράγουν ρεύμα.
Πλεονεκτήματα: Σταθερή παραγωγή, αποθήκευση ενέργειας μέσω υδατοδεξαμενών.
Μειονεκτήματα: Περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε οικοσυστήματα ποταμών και ανάγκη για μεγάλες υποδομές.
2. Γεωθερμική Ενέργεια
Τι είναι: Εκμετάλλευση της θερμότητας που υπάρχει στο εσωτερικό της Γης, μέσω γεωθερμικών πεδίων.
Πλεονεκτήματα: Σταθερή και αξιόπιστη πηγή ενέργειας, κατάλληλη και για θέρμανση.
Μειονεκτήματα: Περιορισμένη γεωγραφική διαθεσιμότητα, υψηλό αρχικό κόστος εγκατάστασης.
3. Ενέργεια από τη Θάλασσα (Κυματική & Παλιρροϊκή)
Τι είναι: Εκμετάλλευση της κίνησης των κυμάτων, των παλιρροιών ή των ρευμάτων.
Πλεονεκτήματα: Τεράστιο δυναμικό, ειδικά σε νησιωτικά κράτη.
Μειονεκτήματα: Ακριβή και τεχνικά δύσκολη τεχνολογία, ακόμη υπό ανάπτυξη, οικολογικές επιπτώσεις στη θαλάσσια ζωή.
4. Βιομάζα & Βιοαέριο
Τι είναι: Παραγωγή ενέργειας από οργανικά απόβλητα (ξύλο, γεωργικά υπολείμματα, κοπριά, λύματα).
Πλεονεκτήματα: Αξιοποίηση αποβλήτων, παραγωγή ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας.
Μειονεκτήματα: Εκπομπές CO₂ (αν και θεωρούνται ουδέτερες αν γίνει σωστά), ανάγκη για έλεγχο ρύπανσης και βιώσιμη διαχείριση πρώτων υλών.
5. Πυρηνική Ενέργεια
Τι είναι: Χρήση της πυρηνικής σχάσης για παραγωγή μεγάλης ποσότητας ενέργειας.
Πλεονεκτήματα: Πολύ υψηλή παραγωγή, μηδενικές άμεσες εκπομπές CO₂.
Μειονεκτήματα: Ρίσκο ατυχημάτων, θέμα διαχείρισης ραδιενεργών αποβλήτων, υψηλό πολιτικό και κοινωνικό κόστος.
6. Άλλες ανερχόμενες τεχνολογίες
Ηλιοθερμικά συστήματα: Χρήση της ηλιακής θερμότητας αντί για φωτοβολταϊκά κύτταρα.
Υδρογόνο: Παραγόμενο από ηλεκτρόλυση με χρήση ΑΠΕ — αποθήκευση ενέργειας για μεταγενέστερη χρήση.
Πυρηνική σύντηξη: Μπορεί να λύσει σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα της ενέργειας, αλλά υπάρχουν ακόμα σημαντικές τεχνικές και πρακτικές προκλήσεις που πρέπει να ξεπεραστούν. Πλεονεκτήματα της πυρηνικής σύντηξης: Άφθονη ενέργεια (τεράστιες ποσότητες ενέργειας, μεγαλύτερες από οποιοδήποτε άλλο καύσιμο). Καθαρή μορφή ενέργειας. Δεν υπάρχει κίνδυνος πυρηνικής καταστροφής όπως στη σχάση (π.χ. Τσερνόμπιλ). Τα απόβλητα από τη σύντηξη είναι πολύ λιγότερα και με πολύ μικρότερο χρόνο ζωής σε σύγκριση με τη σχάση. Καύσιμα ευρέως διαθέσιμα.
Η πυρηνική σύντηξη θα μπορούσε να λύσει το ενεργειακό πρόβλημα του πλανήτη, παρέχοντας άφθονη, καθαρή και ασφαλή ενέργεια. Όμως, αυτό δεν θα γίνει άμεσα — η τεχνολογία χρειάζεται ακόμα χρόνο, επενδύσεις και διεθνή συνεργασία.
Τελικά έχουμε αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα (Αέρια θερμοκηπίου);
Η συγκέντρωση του CO₂ στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια και συγκεκριμένα, η τάση είναι συνεχώς ανοδική.
Το 2024 σημειώθηκε η μεγαλύτερη ετήσια αύξηση όλων των εποχών. Κύριοι υπεύθυνοι είναι η καύση ορυκτών καυσίμων, η αποψίλωση των δασών και άλλες ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Ταυτόχρονα, οι φυσικές διεργασίες δεν επαρκούν για να απορροφήσουν όλο το διοξείδιο. Μολαταύτα, περίπου το 45–50% των εκπομπών απορροφάται από θάλασσες και βιοσφαιρικούς νεροδέκτες, αλλά αυτή η ικανότητα φαίνεται να μειώνεται.
Συμπέρασμα: Ναι, έχουμε σταθερή αύξηση του CO₂ τις τελευταίες δεκαετίες. Τα πιο πρόσφατα χρόνια (2022–2024) παρουσίασαν ιστορικά μεγάλες ετήσιες αυξήσεις. Παρότι οι ετήσιες εκπομπές ανθρωπογενούς CO₂ έχουν σταθεροποιηθεί (~0.6%/έτος), οι συσσωρευμένες εκπομπές παραμένουν σε επίπεδα ρεκόρ, και οι φυσικοί νεροδέκτες αποδυναμώνονται.
Μπορούμε σήμερα να «προσομοιώσουμε» τη φωτοσύνθεση;
Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα της εποχής μας. Υπάρχουν 3 βασικές κατηγορίες τεχνολογιών που προσομοιώνουν ή μιμούνται τη φωτοσύνθεση για να απορροφήσουμε CO₂:
- Τεχνητή φωτοσύνθεση: Χημική μίμηση της φυσικής διαδικασίας.
Χρησιμοποιεί καταλύτες (φωτοκαταλύτες), φως, CO₂ και νερό για να παράγει οργανικά καύσιμα (π.χ. μεθάνιο, μεθανόλη) και οξυγόνο.
Πλεονεκτήματα: Παράγει “καθαρή” ενέργεια (καύσιμα από φως και CO₂). Δεν απαιτεί γόνιμο έδαφος ή φυσικά οικοσυστήματα.
Μειονεκτήματα: Ακόμα σε πειραματικό στάδιο. πολύ χαμηλή απόδοση-κόστος σε βιομηχανική κλίμακα. Χρειάζεται πρόοδος σε υλικά και καταλύτες.
2. Μηχανική προσέγγιση: αντλεί αέρα, φιλτράρει το CO₂, και το αποθηκεύει υπόγεια ή το επαναχρησιμοποιεί.
Χρησιμοποιεί χημικά φίλτρα. Το CO₂ είτε θάβεται σε γεωλογικούς σχηματισμούς (π.χ. βασάλτης) είτε μετατρέπεται σε δομικά υλικά (τσιμέντο, καύσιμα). Παραδείγματα: Climeworks (Ελβετία), Carbon Engineering (Καναδάς), Heirloom (ΗΠΑ).
Μειονεκτήματα: Υψηλό ενεργειακό κόστος (αν δεν χρησιμοποιεί ΑΠΕ, δεν έχει καθαρό όφελος). Πολύ μικρή επίδραση σε παγκόσμιο επίπεδο προς το παρόν.
3. Βιοτεχνολογική προσέγγιση: Γενετικά τροποποιημένα μικροφύκη ή βακτήρια
Χρήση μικροοργανισμών (π.χ. κυανοβακτήρια, άλγη) που φωτοσυνθέτουν πολύ γρηγορότερα από τα φυτά. Εκτρέφονται σε “βιοαντιδραστήρες” ή τεχνητές λίμνες. Παράγουν βιομάζα ή βιοκαύσιμα απορροφώντας CO₂. Παραδείγματα: Joule Unlimited, Algenol, Cyanotech, προγράμματα της NASA και DARPA.
4. Άλλες “φωτοσυνθετικές” προσεγγίσεις:
Βιοάνθρακας: φυτικά κατάλοιπα ψήνονται χωρίς οξυγόνο και σταθεροποιούνται στο έδαφος ως άνθρακας για αιώνες.
Ορυκτοποίηση CO₂ (mineralization): δέσμευση CO₂ σε πετρώματα, όπως ολιβίνη ή βασάλτη (μόνιμη αποθήκευση).
Συμπέρασμα: Υπάρχουν τεχνολογίες που μιμούνται ή αντικαθιστούν τη φωτοσύνθεση για τη μείωση του CO₂, αλλά Καμία από αυτές δεν είναι ακόμη ικανή να αντικαταστήσει τη μαζική δέσμευση CO₂ από τα φυσικά δάση.
Ποια είναι η αλήθεια για τις ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά;
Οι ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά συστήματα είναι τεχνολογίες ανανεώσιμης ενέργειας με πολλά οφέλη, ωστόσο, η εγκατάσταση και χρήση τους μπορεί να προκαλέσει ορισμένα σοβαρά προβλήματα ή προκλήσεις. Αυτά περιλαμβάνουν:
Α) ανεμογεννήτριες:
Νέες μελέτες οι οποίες βλέπουν το φως της δημοσιότητας υπογραμμίζουν ότι:
· Δεν λειτουργούν μόνες τους. Η διακοπτόμενη λειτουργία της αιολικής ενέργειας, απαιτεί την συνδυαστική λειτουργία τους με συμβατικούς τρόπους παραγωγής ενέργειας, για να διασφαλιστεί η σταθερότητα του δικτύου.
· Το αποτέλεσμα μηδενικής έως αμελητέας μείωσης των εκπομπών CO₂ σε χώρες με υψηλή διείσδυση αιολικής ενέργειας (πχ Γερμανία και Ισπανία) δημιουργεί σοβαρούς προβληματισμούς.
· Η παραγωγή, μεταφορά και εγκατάσταση των ανεμογεννητριών καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας και πρώτων υλών: χάλυβα, σκυρόδεμα, σπάνιες γαίες (π.χ. νεοδύμιο), με σοβαρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
· Τα βουνά μετατρέπονται σε εργοτάξια: καταστροφή φυσικής βλάστησης, διάνοιξη δρόμων, τσιμεντοποίηση κορυφογραμμών, διάβρωση εδαφών και απορρύθμιση των μικροκλιματικών συνθηκών. Παρατηρούνται λιγότερες χιονοπτώσεις, αυξημένη θερμοκρασία εδάφους και μείωση βροχοπτώσεων.
· Αλλοίωση του φυσικού τοπίου. Οι ανεμογεννήτριες είναι συνήθως πολύ μεγάλες και εγκαθίστανται σε βουνοκορφές ή ανοιχτές περιοχές. Η παρουσία τους μπορεί να προκαλέσει οπτική ρύπανση και να αλλάξει τη φυσιογνωμία περιοχών με υψηλή αισθητική ή πολιτιστική αξία.
· Διαχείριση αποβλήτων -Δυσκολία στην ανακύκλωση. Οι ανεμογεννήτριες έχουν διάρκεια ζωής 20–30 έτη. Η μαζική απόσυρσή τους στο μέλλον θα δημιουργήσει μεγάλο όγκο αποβλήτων, και η ανακύκλωση των υλικών τους δεν είναι πάντα εύκολη ή οικονομικά βιώσιμη.
· Οι ανεμογεννήτριες παράγουν υποήχους που φτάνουν δεκάδες χιλιόμετρα μακριά, επηρεάζοντας τη σωματική και ψυχική υγεία ανθρώπων και ζώων, ενώ σκοτώνουν εκατομμύρια πτηνά και νυχτερίδες κάθε χρόνο.
· Οι οικονομικές «υποσχέσεις» καταρρέουν: ελάχιστες θέσεις εργασίας, μείωση αξιών ακινήτων έως 40% σε παραδείγματα από Δανία, και κανένα κέρδος για τις τοπικές κοινωνίες.
Β) Φωτοβολταϊκά
Τα βασικά Περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργεί η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών είναι:
· Κατανάλωση γης. Μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα καταλαμβάνουν εκτεταμένες εκτάσεις γης, που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη βιοποικιλότητα, την αγροτική χρήση ή προστατευόμενες περιοχές.
· Καταστροφή οικοσυστημάτων. Η αποψίλωση δασών ή φυσικών περιοχών για την τοποθέτηση πάνελ μπορεί να διαταράξει τα τοπικά οικοσυστήματα και την πανίδα.
· Ρύπανση κατά την παραγωγή. Η κατασκευή φωτοβολταϊκών απαιτεί εξόρυξη και επεξεργασία πρώτων υλών (όπως πυρίτιο, κάδμιο, μόλυβδος), η οποία ενέχει κινδύνους για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία.
· Διαχείριση αποβλήτων -Δυσκολία στην ανακύκλωση. Τα φωτοβολταϊκά έχουν διάρκεια ζωής 20–30 έτη. Η μαζική απόσυρσή τους στο μέλλον θα δημιουργήσει μεγάλο όγκο αποβλήτων, και η ανακύκλωση των υλικών τους δεν είναι πάντα εύκολη ή οικονομικά βιώσιμη.
· Τοξικά υλικά. Ορισμένα πάνελ περιέχουν τοξικές ουσίες που μπορούν να διαρρεύσουν στο περιβάλλον αν δεν απορριφθούν σωστά.
· Τεχνικά & ενεργειακά ζητήματα. α) Διακοπτόμενη παραγωγή. Η ηλιακή ενέργεια εξαρτάται από τον καιρό και τον ηλιακό κύκλο, γεγονός που την καθιστά διακοπτόμενη και λιγότερο αξιόπιστη χωρίς κατάλληλη αποθήκευση. β) Ανάγκη για μπαταρίες αποθήκευσης. Οι συσσωρευτές (μπαταρίες) που απαιτούνται για αποθήκευση ενέργειας έχουν περιβαλλοντικό αποτύπωμα και περιορισμένη διάρκεια ζωής. γ) Αστάθεια στο δίκτυο. Η υπερβολική διείσδυση φωτοβολταϊκών χωρίς κατάλληλο έλεγχο μπορεί να προκαλέσει προβλήματα σταθερότητας στο ηλεκτρικό δίκτυο.
· Υποβάθμιση τοπίου. Σε τουριστικές ή παραδοσιακές περιοχές, τα φωτοβολταϊκά μπορεί να θεωρηθούν οπτική όχληση ή να υποβαθμίσουν την αισθητική του περιβάλλοντος.
Αν και τα προβλήματα είναι υπαρκτά, μπορούν σε μεγάλο βαθμό να αντιμετωπιστούν με σωστό σχεδιασμό, αυστηρή περιβαλλοντική πολιτική και προώθηση της κυκλικής οικονομίας (π.χ. ανακύκλωση, επαναχρησιμοποίηση υλικών). Οι ταράτσες των σπιτιών αποτελούν ανεκμετάλλευτους χώρους στους οποίους θα πρέπει να τοποθετηθούν φωτοβολταϊκά συστήματα, γιατί: 1) είναι κοντά στην κατανάλωση. 2) Δεν δεσμεύουν γη η οποία μένει ακαλλιέργητη επιδεινώνοντας την επισιτιστική κρίση.
Πριν κλείσουμε την ερευνά μας και δεδομένου ότι βρισκόμαστε σε περίοδο καλοκαιριού κρίνουμε σκόπιμο να σχολιάσουμε τη θέση μερίδας συμπολιτών μας οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι φωτιές είναι προάγγελος τοποθέτησης ανεμογεννητριών. Για να εγκατασταθούν ανεμογεννήτριες, με το υπάρχον νομικό πλαίσιο δεν χρειάζονται φωτιές. Οι φωτιές είναι κατά το μεγαλύτερο ποσοστό ανθρωπογενείς (λίγες οφείλονται σε φυσικά αίτια) και οι λόγοι είναι διάφοροι: πυρομανία, άγνοια, βλακεία, κ.ά. Δεν υπάρχει περίπτωση να δοθεί εντολή “άνωθεν” του τύπου: «Κάψτε τα δάση για να βάλουμε ανεμογεννήτριες».
Επίσης, με αφορμή την πρόσφατη δήλωση του Αμερικανού προέδρου κατά των ανεμογεννητριών έχουμε να πούμε ότι, η αντιπαλότητά του με τις ανεμογεννήτριες είναι γνωστή στη βορειοανατολική Σκωτία και πηγάζει από τα συμφέροντά του. Το 2019, η εταιρεία του, Trump International, έχασε μια μακροχρόνια δικαστική διαμάχη προσπαθώντας να αποτρέψει την κατασκευή ενός μεγάλου έργου. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι το έργο, το οποίο περιλάμβανε 11 ανεμογεννήτριες, θα χάλαγε τη θέα από το γήπεδο γκολφ του στο Menie.
Συμπεράσματα – Προτάσεις
Η Ελλάδα σήμερα, απειλείται από μια μορφή «ανάπτυξης» που φέρει τη μάσκα της οικολογίας, αλλά στην πραγματικότητα οδηγεί στην καταστροφή του φυσικού και πολιτισμικού της πλούτου. Η εμμονή να τοποθετηθούν μόνο ανεμογεννήτριες ή φωτοβολταϊκά δημιουργεί σοβαρά προβλήματα που σε πολλές περιπτώσεις θα είναι ανεπανόρθωτα. Σχεδόν σε όλες τις ορεινές περιοχές, σχεδιάζεται η εγκατάσταση γιγαντιαίων ανεμογεννητριών – ύψους μέχρι και 200 μέτρων – με τεράστιες υποδομές, δρόμους, δίκτυα υψηλής τάσης και τόνους οπλισμένου σκυροδέματος. Μια «επένδυση» που παρουσιάζεται ως σωτηρία για το περιβάλλον και την ενέργεια, ενώ στην ουσία εξυπηρετεί τα συμφέροντα λίγων πολυεθνικών, εις βάρος των τοπικών κοινωνιών, του φυσικού τοπίου και της ποιότητας ζωής.
Τα βιοκαύσιμα απέτυχαν. Τα φωτοβολταϊκά και οι ανεμογεννήτριες βαδίζουν στον ίδιο δρόμο, ενώ συνέχεια της παράνοιας θα είναι η αποθήκευση ενέργειας, η οποία είναι δεδομένο ότι θα αποτύχει και θα δημιουργήσει ακόμη μεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήματα.
Με λίγα λόγια, όπου παρεμβαίνει ο άνθρωπος χωρίς σχέδιο και εμμονικά προς μια επιλογή, χαλάει την ισορροπία της φύσης, μάλιστα τις περισσότερες φορές αμετάκλητα.
Αναρωτιόμαστε:
• Πώς γίνεται να χαρακτηρίζονται «πράσινα», έργα που καταστρέφουν ανεπανόρθωτα τα πιο παρθένα σημεία της ελληνικής φύσης;
• Γιατί δεν δίνεται βαρύτητα στην εξοικονόμηση ενέργειας και σε τοπικά έργα μικρής κλίμακας, απλωμένα αναλογικά στην περιφέρεια με ενεργειακή αυτάρκεια για τις κοινότητες;
• Πώς διασφαλίζεται η δημοκρατική συναίνεση των κατοίκων, όταν έργα επιβάλλονται με διαδικασίες fast track και αδιαφάνεια;
Το κεντρικό ερώτημα που προκύπτει, λοιπόν, είναι: “Τότε τι;”
Η μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Υπάρχουν διάφορες στρατηγικές που μπορούν να εφαρμοστούν σε ατομικό, κοινωνικό, επιχειρηματικό και κυβερνητικό επίπεδο.
Ακολουθούν οι βασικότεροι τρόποι:
1. Μετάβαση σε καθαρές πηγές ενέργειας, συνδυαστικά και σε μικρή κλίμακα.
2. Βιώσιμες μετακινήσεις. Ηλεκτρικά οχήματα ή υβριδικά. Μέσα μαζικής μεταφοράς αντί για ΙΧ ή Ποδήλατο & περπάτημα για μικρές αποστάσεις. Εργασία από το σπίτι για μείωση των μετακινήσεων.
3. Ενεργειακή αποδοτικότητα. Θερμομόνωση κατοικιών. Αλλαγή σε ενεργειακά αποδοτικές συσκευές (π.χ. A+++). Έξυπνη διαχείριση ενέργειας (π.χ. προγραμματιζόμενοι θερμοστάτες).
4. Βιώσιμη διατροφή & κατανάλωση. Μείωση κατανάλωσης κρέατος, (πχ βοδινού, το οποίο έχει υψηλό αποτύπωμα CO₂). Τοπικά και εποχικά προϊόντα μειώνουν τις μεταφορές. Μείωση σπατάλης τροφίμων.
5. Μετασχηματισμός της βιομηχανίας. Χρήση καθαρών τεχνολογιών στη βαριά βιομηχανία. Αντίστροφη εκπομπή CO. Κυκλική οικονομία: Ανακύκλωση, επαναχρησιμοποίηση, μείωση αποβλήτων.
6. Προστασία και αύξηση φυσικών «απορροφητήρων» CO₂. Αναδασώσεις και προστασία δασών. Προστασία υγροτόπων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων (τα φύκια και τα μαγκρόβια είναι σημαντικοί δεσμευτές άνθρακα).
7. Συμμετοχή πολιτών και εκπαίδευση. Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση για το κλιματικό αποτύπωμα. Πίεση προς πολιτικούς και εταιρείες για λήψη μέτρων. Ενεργός συμμετοχή σε περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες.
Γενικά: Ανακυκλώνουμε και μειώνουμε τη χρήση πλαστικού και άλλων ενεργοβόρων προϊόντων. Ενημερωνόμαστε και ευαισθητοποιούμε και άλλους για την αξία της εξοικονόμησης ενέργειας.
Αυτές οι ενέργειες βοηθούν όχι μόνο στην προστασία των φυσικών πόρων αλλά και στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που προκαλούν την κλιματική αλλαγή.
Το μέλλον είναι συνδυαστικό:
ΑΠΕ + τεχνητή φωτοσύνθεση + αναδασώσεις + τεχνολογίες δέσμευσης + μείωση εκπομπών
Δεν είμαστε ενάντια στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Είμαστε ενάντια στην αλόγιστη και βιομηχανική τους εφαρμογή, χωρίς σχεδιασμό, χωρίς όραμα, χωρίς σεβασμό. Η Ελλάδα δεν είναι ενεργειακή αποικία της Ευρώπης. Είναι η ψυχή και η ταυτότητα όλου του κόσμου. Έχουμε καθήκον να την υπερασπιστούμε, όχι μόνο για εμάς, αλλά για τις γενιές που έρχονται.
Μόνο η καθολική αντίδραση της κοινωνίας μπορεί να σταματήσει το κακό που διαφαίνεται και θα δημιουργήσει ανεπανόρθωτα προβλήματα. Αν είμαστε ενωμένοι και έχουμε ως στόχο το συνολικό καλό, θα ωφεληθούμε.