Τα επιδόματα δεν «νικούν» το δημογραφικό. Γιατί μερικά νησιά πάνε καλά;

Τάνια Γεωργιοπούλου

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ – ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

Η μείωση των γεννήσεων στην Ελλάδα είναι δραματική: 42% μέσα σε 15 χρόνια (μεταξύ 2009 και 2024), από 117.400 σε 68.300. Ομως κάποιες περιοχές στα Δωδεκάνησα, στις Κυκλάδες, στην Ξάνθη και στην Κρήτη ακόμη αντιστέκονται στη φυσική μείωση. Το 2024, σε πέντε από τις 74 περιφερειακές ενότητες –Θήρα, Μύκονο, Κω, Νάξο και Ρέθυμνο– οι γεννήσεις ήταν περισσότερες από τους θανάτους.

Στη Σαντορίνη γεννιούνται δύο παιδιά για κάθε άνθρωπο που πεθαίνει. Στις Σέρρες, στην Ευρυτανία και στα Γρεβενά συμβαίνει σχεδόν το αντίστροφο: για κάθε γέννηση καταγράφονται τουλάχιστον 3,5 θάνατοι. Την ίδια στιγμή που στην Ελλάδα παρατηρείται μια γενικευμένη δημογραφική υποχώρηση, υπάρχουν περιοχές, κυρίως νησιωτικές, που καταφέρνουν να συγκρατούν, ακόμη και να αυξάνουν, τον νεαρό πληθυσμό τους και έτσι καταφέρνουν να έχουν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους. Ποια είναι η «μαγική συνταγή» που ακολουθούν;

Το κόστος

«Είναι ένα πλέγμα στοιχείων και συνθηκών, δεν αρκεί ένα δεδομένο», λέει στην «Κ» ο Βύρων Κοτζαμάνης, διευθυντής ερευνών στο Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ). Ο ερευνητής επισημαίνει ότι, μελετώντας τα στοιχεία, αυτό που φαίνεται να κάνει τη διαφορά είναι το κόστος μεγαλώματος ενός παιδιού, το οποίο διαφέρει σημαντικά στις συγκεκριμένες περιοχές με βάση τις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί σε σχέση με τα αστικά κέντρα. Η ζωντανή τοπική οικονομία προσφέρει ευκαιρίες απασχόλησης και ταυτόχρονα πιο ανθρώπινες συνθήκες καθημερινότητας και με τον καιρό το διακύβευμα των ανώτατων σπουδών έχει χάσει την αίγλη του.

«Σε αυτές τις περιοχές μπορείς να έχεις απασχόληση και εξασφαλισμένο εισόδημα κάνοντας μικρές ή έστω μεσαίες σπουδές, το αντικείμενο των οποίων έχει σχέση με την τοπική οικονομία. Ο μικρός κύκλος σπουδών σημαίνει ότι η οικογένεια δεν θα χρειαστεί να δαπανήσει έως και 150.000 για το μεγάλωμα και τη μόρφωση των παιδιών της, ενώ ταυτόχρονα προσβλέπει θετικά στο μέλλον σε σχέση με την επαγγελματική τους αποκατάσταση», επισημαίνει ο κ. Κοτζαμάνης.

Τονίζει βέβαια ότι συντρέχουν και άλλοι παράγοντες. «Στα πιο μικρά μέρη, όπου υπάρχουν όμως ζωντανοί τοπικοί οικισμοί, υπάρχει διαγενεακή αλληλεγγύη: μια γιαγιά, μια θεία, η γειτόνισσα, θα πάρουν τα παιδιά από το σχολείο και θα τα κρατήσουν όσο οι γονείς έχουν δουλειά. Δεν χρειάζεται λοιπόν να διαθέσει μια οικογένεια χρήματα για φύλαξη, μεταφορές, φροντιστήρια. Η ασυμβατότητα μεταξύ οικογένειας και δουλειάς σε αυτά τα μέρη είναι πολύ μικρή ή και στην πράξη εξαλείφεται. Ισως μόνο το καλοκαίρι να υπάρχει θέμα, αλλά και πάλι τα παιδιά έχουν τρόπους απασχόλησης», προσθέτει ο ερευνητής. Το ζωντανό υποστηρικτικό κοινωνικό δίκτυο δημιουργεί και ένα σημαντικό για την ανάπτυξη οικογένειας αίσθημα ασφάλειας.

Η καλή τοπική οικονομία πάντως δεν βασίζεται μόνο στον τουρισμό, όπως μπορεί να υποθέσει κάποιος ακούγοντας ότι οι γεννήσεις αντέχουν στα Δωδεκάνησα, στις Κυκλάδες και στην Κρήτη, αλλά και στην πρωτογενή παραγωγή και στις υπηρεσίες που αναπτύσσονται για να εξυπηρετήσουν έναν πληθυσμό που ζει όλο τον χρόνο στα συγκεκριμένα μέρη.

«Ζωή όλο τον χρόνο»

Ο δήμαρχος Νάξου Δημήτρης Λιανός, με την εμπειρία του, δικαιώνει τα ερευνητικά δεδομένα. Το νησί στην τελευταία απογραφή σημείωσε αύξηση πληθυσμού. «Υπάρχει αύξηση πληθυσμού στα μεγαλύτερα νησιά των Κυκλάδων και αυτό οφείλεται στο ότι έχει βελτιωθεί η ποιότητα ζωής.

Η Νάξος είναι ένα νησί που έχει ζωή όλο τον χρόνο, πραγματική ζωή, δεν είναι μόνο ένας τουριστικός προορισμός για το καλοκαίρι. Τώρα έχουμε τη μεγαλύτερη παραγωγή γάλακτος από ποτέ, έρχονται βιομηχανίες από την ηπειρωτική Ελλάδα και παίρνουν το γάλα. Εχουμε δύο πλοία την ημέρα χειμώνα – καλοκαίρι, γιατί υπάρχει οικονομική ζωή. Αυτή τη στιγμή το νησί προσφέρεται για μόνιμη κατοικία. Ερχονται λοιπόν πολλοί νέοι, και οι νέοι κάνουν παιδιά».

Ο δήμαρχος εξηγεί ότι το ένα φέρνει το άλλο. «Οι δημόσιες υπηρεσίες στο νησί είναι στελεχωμένες, το νοσοκομείο έχει προσωπικό γιατί μένουν οι άνθρωποι εδώ. Εχουν έρθει γιατροί και έχουν ανοίξει πολλά ιδιωτικά ιατρεία, οπότε έχεις καλούς παιδιάτρους και άλλες ειδικότητες. Εχει βελτιωθεί πολύ η ποιότητα ζωής στο νησί».

Κοινωνικό, όχι οικονομικό

Ο δήμαρχος Σαντορίνης Νίκος Ζώρζος ξεκαθαρίζει ότι το θέμα δεν είναι οικονομικό, αλλά κοινωνικό. «Στη Σαντορίνη έχουμε 480 πολύτεκνες οικογένειες, κάποιες από αυτές είναι εύπορες και κάποιες άλλες όχι. Προσφέρουμε στήριξη ως δημοτική αρχή, κάποιες μειώσεις τιμολογίων, αλλά δεν μας αξίζει έπαινος για αυτό, δεν κάνουμε εμείς τη διαφορά. Το θέμα είναι τι πιστεύει η κοινωνία εδώ στο νησί για το τι είναι ευτυχία και “καλή ζωή”», λέει.

Ο Παύλος, υπάλληλος στον δήμο, έχει δέκα παιδιά από 4 μηνών έως 13 χρόνων και το περιγράφει πολύ απλά. «Είμαστε και εγώ και η γυναίκα μου από πολύτεκνες οικογένειες και έχουμε μάθει έτσι. Αν είναι δύσκολο; Ξέρω πάντως οικογένειες με ένα παιδί που έχουν περισσότερα προβλήματα», λέει στην «Κ».

Καλύτερα από την πόλη

Η οικονομική ζωή και οι δυνατότητες απασχόλησης που προσφέρει η Κρήτη είναι ο λόγος για τον οποίο στους τρεις από τους τέσσερις νομούς του νησιού οι γεννήσεις είναι περισσότερες από τους θανάτους. «Πολλοί επισκέπτες και φοιτητές αποφασίζουν να μείνουν στην Κρήτη όταν βλέπουν ότι μπορούν να έχουν δουλειά αλλά και να ζήσουν καλύτερα από ό,τι σε μια μεγάλη πόλη», λέει ο δήμαρχος Ρεθύμνου Γιώργος Μαρινάκης.