ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ: Τι αλλάζει με τα νέα σχέδια σε Μύκονο, Σαντορίνη, Τήνο, Άνδρο, Κέα, Πόρο και Σπέτσες
Της Μάχης Τράτσα
Υπάρχει ένα παράδοξο στον ελληνικό τουρισμό. Όσο πιο επιτυχημένος γίνεται, τόσο πιο δύσκολη αποδεικνύεται η ισορροπία ανάμεσα στην τουριστική ανάπτυξη και τις αντοχές του τόπου που τον φιλοξενεί. Τα νησιά υποδέχονται περισσότερους επισκέπτες από όσους αντέχουν, οι ανάγκες τους σε νερό, δρόμους και υποδομές πολλαπλασιάζονται και το τοπίο μετατρέπεται σε οικονομικό πόρο. Όταν, όμως, ο χωρικός σχεδιασμός καλείται να οριοθετήσει την τουριστική ανάπτυξη, ανακύπτουν τα δύσκολα ερωτήματα για το ποιοι θα επηρεαστούν και πόσο δίκαια θα κατανεμηθούν οι συνέπειες.
Η αξιολόγηση της πρώτης φάσης των σχεδίων που εκπονούνται για επτά νησιωτικούς προορισμούς των Κυκλάδων και του Σαρωνικού (Μύκονο, Σαντορίνη, Τήνο, Άνδρο, Κέα, Πόρο και Σπέτσες), εντοπίζoυν βασικά κενά.
ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΤΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ
Στα νησιά που βρέθηκαν στο μικροσκόπιο της έρευνας, οι ξενοδοχειακές κλίνες αντιπροσωπεύουν μόλις το 18%-22% της συνολικής τουριστικής δυναμικότητας ενώ το 47% των κλινών αντιστοιχεί σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης, το 28% σε ενοικιαζόμενα δωμάτια και διαμερίσματα και το 7% σε τουριστικές επαύλεις και κατοικίες.
Με άλλα λόγια, η τουριστική οικονομία των Κυκλάδων και του Αργοσαρωνικού δεν στηρίζεται κυρίως στα ξενοδοχεία. Κυριαρχούν οι μικρότερες μονάδες και οι διάσπαρτες μορφές φιλοξενίας, οι οποίες δεν συγκεντρώνονται απαραίτητα σε οργανωμένες τουριστικές ζώνες. Το μέσο μέγεθος των καταλυμάτων είναι 19-20 κλίνες, έναντι 31 σε εθνικό επίπεδο. Ακόμη και οι ξενοδοχειακές μονάδες έχουν κατά μέσο όρο 41-52 κλίνες, όταν ο πανελλαδικός μέσος όρος φθάνει τις 84.
Η εικόνα δεν αλλάζει ακόμη και στους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς, όπως η Μύκονος και η Σαντορίνη, παρά την παρουσία διεθνών επενδυτικών σχημάτων και την προώθηση σχεδίων μεγαλύτερης κλίμακας. Παράλληλα με την εκπόνηση του πολεοδομικού σχεδιασμού και έως την ολοκλήρωσή του, οι αναστολές δόμησης που έχουν επιβληθεί στο πάγωμα ενός περιορισμένου τμήματος της τουριστικής δραστηριότητας, τα ξενοδοχεία.
ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΟ
Την ίδια ώρα, οι προτεινόμενοι περιορισμοί των υπό εξέλιξη Τοπικών ή Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων έχουν ήδη τεθεί σε διαβούλευση, καθιστώντας γνωστές τις αυστηρότερες κατευθύνσεις του νέου σχεδιασμού. Όμως, στη δημόσια διαβούλευση των πολεοδομικών σχεδίων καταγράφηκε ότι οι νησιώτες έχουν την αίσθηση ότι οι μελέτες εκπονούνται μακριά από τα νησιά, χωρίς επαρκή γνώση των πραγματικών συνθηκών.
Στη Μύκονο, οι αντιδράσεις χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα έντονες, καθώς ιδιοκτήτες εκφράζουν φόβους ότι οι περιορισμοί θα απαξιώσουν την περιουσία τους, την ίδια ώρα που μεγάλες επενδύσεις υπάγονται σε ειδικά καθεστώτα.
Σε Τήνο, Άνδρο και Κέα, σημαντικό πεδίο αντιπαράθεσης αποτελούν τα αιολικά πάρκα μεγάλης κλίμακας. Στον Πόρο οι αντιδράσεις επικεντρώνονται μεταξύ άλλων στην επέκταση των ιχθυοκαλλιεργειών. Μαζί με τις Σπέτσες, το νησί συγκαταλέγεται στους προορισμούς όπου η συνολική ένταση των αντιδράσεων εμφανίζεται χαμηλότερη σε σύγκριση με εκείνη των μεγάλων διεθνών τουριστικών προορισμών.
Αλλά και μέσα στις τοπικές κοινωνίες, η έρευνα χαρτογράφησε διαφορετικές προτεραιότητες. Σε γενικές γραμμές, οι δήμοι ζητούν προστασία και βελτίωση των υποδομών, οι μηχανικοί αντιδρούν για τους περιορισμούς στα δικαιώματα δόμησης και οι ξενοδοχειακοί φορείς τάσσονται υπέρ της ποιοτικής αναβάθμισης, αλλά αντιδρούν στα αυστηρά όρια νέων κλινών. Σημαντικός είναι ο ρόλος των τοπικών ομάδων (περιβαλλοντικών, πολιτιστικών κ.ά.) που στοχεύουν στη διατήρηση της τοπικής ταυτότητας και εστιάζουν στην προστασία του τοπίου.
Σε κάθε περίπτωση, οι προτάσεις των υπό εξέταση σχεδίων δεν περιορίζονται στις απαγορεύσεις. Περιλαμβάνουν συγκεκριμένες ζώνες προστασίας και όρια στην τουριστική ανάπτυξη. Στον Πόρο, στην Άνδρο και στην Τήνο προτείνονται ζώνες προστασίας ακτών πλάτους 100 μέτρων, ενώ στις Σπέτσες το αντίστοιχο πλάτος είναι 50 μέτρα.
Στη Μύκονο και στη Σαντορίνη οι ζώνες απόλυτης προστασίας φθάνουν έως το 70% της έκτασης. Τίθενται επίσης ανώτατα μεγέθη ξενοδοχείων έως 150 κλίνες στην Άνδρο, 50 στην Κέα και 40 στην Τήνο. Στην Κέα, μάλιστα, καταγράφονται προβλέψεις για περιοχές όπου δεν θα επιτρέπονται τουριστικά καταλύματα, ενώ στα σχέδια της Μυκόνου, της Σαντορίνης και της Κέας περιλαμβάνονται περιορισμοί στις βραχυχρόνιες μισθώσεις.
Καθορίζονται επίσης ζώνες για ήπιες και εναλλακτικές μορφές τουρισμού, οργανωμένοι υποδοχείς επενδύσεων και νέες υποδομές, όπως λιμάνια και υδατοδρόμια. Πρόκειται για την άλλη όψη που αφορά την αναβάθμιση του ίδιου του προορισμού. Τα σχέδια περιλαμβάνουν αναπλάσεις, πολιτιστικές διαδρομές, πεζοπορικά μονοπάτια και ποδηλατικούς άξονες. Εισηγούνται, μεταξύ άλλων, γεωπάρκο στην Τήνο, πολιτιστικό πάρκο στη Μύκονο και οικο-μουσείο στον Πόρο, ενώ επιχειρείται η προστασία ιδιαίτερων τοπίων, όπως οι αμπελώνες της Σαντορίνης και το Λεμονοδάσος του Πόρου.