ΕΛΛΑΔΑ: Το βαρύ «αποτύπωμα» της ανομβρίας των τελευταίων χρόνων

Έκθεση της Εθνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών για την ποσότητα και την ποιότητα των υδάτων το 2025 σε όλη την Ελλάδα.

Του Γιώργου Λιάλιου

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ – ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

Εμφανείς στα υπόγεια νερά σε όλη τη χώρα, ιδίως στο ανατολικό τμήμα της είναι οι επιπτώσεις από την παρατεταμένη ανομβρία των προηγούμενων ετών. Οι επιπτώσεις καταγράφονται ιδιαίτερα στην Ανατολική Πελοπόννησο, στα νησιά του Αιγαίου, στη Θράκη, στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα και στη Μακεδονία. Παράλληλα τα προβλήματα αποθεμάτων και επάρκειας επιτείνονται από τις υπεραντλήσεις.

Οι περιοχές με τις καλύτερες συνθήκες στα υπόγεια αποθέματα είναι η Δυτική Στερεά, η Δυτική Πελοπόννησος και η Ήπειρος. Αντιθέτως, σε κακή κατάσταση βρίσκονται η Αττική, τα νησιά του Αιγαίου, ενώ σημαντική παραμένει η ρύπανση στα υπόγεια νερά της Ανατολικής Στερεάς. Πιο συγκεκριμένα:

Δυτική Πελοπόννησος. Η πλειονότητα των σταθμών παρακολούθησης δεν παρουσιάζει προβλήματα υποβάθμισης της στάθμης. Παρατηρούνται όμως φαινόμενα υφαλμύρινσης σε ορισμένους σταθμούς κοντά στην ακτογραμμή, τα οποία οφείλονται στις υπεραντλήσεις. Οι υψηλές συγκεντρώσεις νιτρικών ιόντων που καταγράφονται σχετίζονται κυρίως με την εντατική γεωργία και τη χρήση λιπασμάτων (αζωτούχα λιπάσματα) και εντοπίστηκαν σε περιοχές των υδατικών διαμερισμάτων Κορινθίας, Βορ. Κορινθίας, Κορίνθου – Κιάτου, ποταμού Λαρισσού, Πηνειού και Αραχναίου. Φαινόμενα υφαλμύρινσης εντοπίζονται τοπικά σε παράκτιες περιοχές του υδατικού συστήματος Λαρισσού, Κορίνθου – Κιάτου, Βόρειας Κορινθίας και Αραχναίου.

Ανατολική Πελοπόννησος. Συγκριτικά με την προηγούμενη χρονιά, η ποσοτική κατάσταση είναι χειρότερη. Αιτία ρύπανσης αποτελούν οι αζωτούχες και φωσφορικές ενώσεις που κατά κύριο λόγο οφείλονται στη χρήση λιπασμάτων και αγροχημικών. Οι σταθμοί που εμφανίζουν κακή ποιοτική κατάσταση βρίσκονται σε παράκτιες περιοχές και σε περιοχές με μεγάλη αγροτική δραστηριότητα, όπου παρατηρείται αυξημένη συγκέντρωση νιτρικών και χλωρίου. Η υφαλμύρινση δεν εντοπίζεται μόνο σε παράκτια τμήματα, αλλά εκτείνεται και στην ενδοχώρα. Στο αργολικό πεδίο, η υφαλμύρινση δεν αποδίδεται μόνο στις υπεραντλήσεις στα παράκτια τμήματα, αλλά και στην εντατική άντληση στην ενδοχώρα, γεγονός που βοηθάει τη θαλάσσια διείσδυση.

Δυτική Στερεά. Το μεγαλύτερο ποσοστό των σταθμών παρακολούθησης χαρακτηρίζεται καλής ποσοτικής και ποιοτικής κατάστασης, ενώ δεν προκύπτουν ενδείξεις συστηματικής ή εκτεταμένης υποβάθμισης των υπόγειων υδατικών πόρων. Οι διακυμάνσεις της στάθμης των υδροφορέων ακολουθούν κατά κύριο λόγο τον φυσικό εποχικό κύκλο, γεγονός που υποδηλώνει την απουσία γενικευμένων φαινομένων εξάντλησης των υπόγειων αποθεμάτων.

Ήπειρος. Συνολικά, τα αποτελέσματα της παρακολούθησης καταδεικνύουν ότι η καλή ποσοτική και ποιοτική κατάσταση επικρατεί στο μεγαλύτερο μέρος του δικτύου παρακολούθησης.

Αττική. Η έκθεση καταγράφει τάση περαιτέρω υποβάθμισης των υπόγειων νερών, τόσο για τα ποιοτικά όσο και για τα ποσοτικά χαρακτηριστικά τους. Το σύνολο των παράκτιων υδροφορέων έχει υποστεί υφαλμύρινση σημαντικής έκτασης, λόγω της εισροής θαλασσινού νερού και της εντατικής άντλησης του υπόγειου νερού. Στην Αίγινα και στη Σαλαμίνα οι υδροφορείς έχουν σχεδόν καθολικά υποβαθμιστεί από τη θαλάσσια διείσδυση.

Ανατολική Στερεά. Σε σύγκριση με το έτος 2024, η ποσοτική κατάσταση των υπόγειων υδροφορέων εμφανίζει ενδείξεις ήπιας βελτίωσης, καθώς το ποσοστό των σταθμών που κατατάσσονται σε κακή ποσοτική κατάσταση μειώθηκε σε 34%, έναντι 47% το 2024. Η εν λόγω ποσοτική υποβάθμιση αποδίδεται αφενός μεν σε μη αναπλήρωση των αποθεμάτων, εξαιτίας περιορισμένου ύψους βροχής, αφετέρου δε σε υπεραντλήσεις.

Θεσσαλία. Δεν διαφαίνεται τάση περαιτέρω υποβάθμισης των υπόγειων νερών. Οι περισσότεροι σταθμοί κακής ποσοτικής κατάστασης εμφανίζονται κυρίως στη Ανατολική Θεσσαλία και σχετίζονται με τις υπεραντλήσεις του υπόγειου νερού για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών. Τα κακής ποιοτικής κατάστασης υπόγεια νερά (21%) σχετίζονται με τη χρήση λιπασμάτων και άλλων αγροτικών σκευασμάτων.

Ιόνια Νησιά. Ως προς την ποσοτική κατάσταση, 38 από τους 78 σταθμούς (49%) χαρακτηρίζονται καλής κατάστασης και 19 σταθμοί (24%) κακής κατάστασης. Οι σταθμοί κακής κατάστασης συνδέονται κυρίως με αυξημένες συγκεντρώσεις συγκεκριμένων χημικών παραμέτρων, μεταξύ των οποίων αζωτούχες ενώσεις και βαρέα μέταλλα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι παρατηρούμενες υπερβάσεις αποδίδονται σε φυσικά χαρακτηριστικά του υδροφορέα.

Δυτικά Μακεδονία. Στη Δυτική Μακεδονία η ποσοτική κατάσταση των υπογείων υδάτων είναι κατά κύριο λόγο καλή. Αντιθέτως, η ποιοτική κατάσταση παρουσιάζει σημαντικότερη επιβάρυνση, καθώς το 40% των σταθμών χαρακτηρίζεται κακής ποιοτικής κατάστασης. Σύμφωνα με την έκθεση, η κύρια μορφή επιβάρυνσης αφορά τις αυξημένες συγκεντρώσεις νιτρικών, νιτρωδών και, τοπικά, αμμωνιακών, με εντονότερη παρουσία σε περιοχές με αυξημένες ανθρωπογενείς πιέσεις. Η γεωργική δραστηριότητα και η χρήση αζωτούχων λιπασμάτων αποτελούν τον σημαντικότερο παράγοντα επιβάρυνσης, ενώ στην περιοχή Πτολεμαΐδας και Νοτίου Πεδίου συνυπάρχουν πιέσεις που σχετίζονται με την εξορυκτική δραστηριότητα.

Κεντρική Μακεδονία. Η ποσοτική κατάσταση παρουσιάζει σαφή τάση επιδείνωσης σε βάθος τετραετίας. Η τάση αυτή είναι εντονότερη εκεί όπου ήδη υπάρχει μεγαλύτερη αρδευτική ή υδρευτική πίεση. Σε αρκετά σημεία καταγράφονται αυξημένες συγκεντρώσεις ΝΟ3, ΝΟ2, ΝΗ4, που οφείλονται κυρίως στην υπερβολική χρήση αζωτούχων λιπασμάτων στις περιοχές εντατικής γεωργίας και στην ανεξέλεγκτη διάθεση οικιακών και κτηνοτροφικών λυμάτων. Στα υδροφόρα συστήματα Μουδανιών, Κασσάνδρας και Σιθωνίας παρατηρείται υφαλμύρυνση των παράκτιων υδροφόρων στρωμάτων λόγω υπεράντλησης.

Ανατολική Μακεδονία. Η ποσοτική κατάσταση των υπόγειων νερών είναι καλή σε ποσοστό 53%. Η συνεχιζόμενη πτώση της στάθμης αποδίδεται στο μειωμένο ύψος των βροχοπτώσεων και στις αυξημένες αρδευτικές αντλήσεις. Αυξημένες συγκεντρώσεις αζωτούχων ενώσεων καταγράφονται τοπικά σεΣέρρες, Δράμα, Νευροκόπι και Οφρύνιο, προερχόμενες από υπερβολική χρήση αζωτούχων λιπασμάτων και ανεξέλεγκτη διάθεση λυμάτων.

Θράκη. Το 42% των σταθμών βρίσκεται σε καλή ποσοτική κατάσταση, ενώ το 58% σε κακή, γεγονός που αντικατοπτρίζει την ανομβρία των τελευταίων υδρολογικών περιόδων. Ως προς τη χημική κατάσταση, το ποσοστό των σταθμών με σχετικά κακή ή υπέρβαση από φυσικά αίτια ποιότητα υπόγειων νερών είναι 41%. Σε περιοχές που γειτνιάζουν με βιοτεχνικές – βιομηχανικές δραστηριότητες εντοπίζονται τοπικά αυξημένες συγκεντρώσεις σε βαρέα μέταλλα. Σε περιοχές με εντατικές καλλιέργειες, η ποιοτική υποβάθμιση σχετίζεται σε μεγαλύτερο βαθμό με φαινόμενα νιτρορύπανσης και υφαλμύρινσης. Η υφαλμύρινση δεν εντοπίζεται μόνο σε παράκτια τμήματα, αλλά εκτείνεται και σε εσωτερικές περιοχές.

Κρήτη. Σε σύγκριση με το 2024 παρατηρείται βελτίωση της ποσοτικής κατάστασης των υδροσυστημάτων, η οποία αποδίδεται κυρίως στην καλύτερη χρήση των υπόγειων υδατικών πόρων. Η βελτίωση αυτή αποτυπώνεται στα αποτελέσματα των μετρήσεων στους 167 σταθμούς παρακολούθησης, με αύξηση κατά 6% των σταθμών που χαρακτηρίζονται από καλή ποσοτική κατάσταση και μείωση κατά 11% εκείνων που παρουσιάζουν κακή ποσοτική κατάσταση.

Νησιά Αιγαίου. Πολλά υδατικά συστήματα παραμένουν ποιοτικά και ποσοτικά υποβαθμισμένα, εξαιτίας της υπεράντλησης των υπογείων υδάτων για την κάλυψη των αυξημένων υδρευτικών και αρδευτικών αναγκών, κυρίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες λόγω της μεγάλης τουριστικής ανάπτυξης. Η υφαλμύρινση δεν εντοπίζεται μόνο σε παράκτια τμήματα, αλλά εκτείνεται και σε εσωτερικές περιοχές (λ.χ. Νάξος, Ρόδος).