«ΚΟΥΡΣΑΡΟΙ ΜΕΣ΄ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΑ ΝΕΡΑ»: Η πειρατεία στις Κυκλάδες τον 17ο αιώνα

Με ιδιαίτερη χαρά από το ΕΝ ΑΝΔΡΩ καλοσωρίζουμε την έκδοση ενός σπάνιου βιβλίου για τα άγνωστα χρόνια της πειρατείας στο Αρχιπέλαγος των Κυκλάδων στα θαμπά κι ανεξερεύνητα χρόνια μεταξύ 14ου και 18ου αιώνα. Το βιβλίο μάς έρχεται από την Πάρο και εστιάζει στον 17ο αιώνα. Πόσα είναι γνωστά για την πειρατεία στο Αιγαίο; Ελάχιστα. Γιατί όλες οι πηγές είναι ξένες. Ποιοι έγραψαν για την πειρατεία στο Αιγαίο κα ιδίως στι Κυκλάδες; Μόνο ξένοι μοναχοί, περιηγητές και ίσως κάποιοι πειρατές.

Έχουμε αναφερθεί στα ιστορικά βιβλία μας για την Άνδρο (μαζί με τον αείμνηστο δάσκαλο, φίλο και συνεργάτη μας τον Σταμάτη Μ. Καμπάνη) για την πειρατεία που καθόρισε την ζωή της Άνδρου και των γειτονικών νησών των Κυκλάδων τους αιώνες της πειρατείας. Έρχεται λοιπόν τώρα ένα βιβλίο από την Πάρο να προσθέσει στις ψηφίδες ενός ανολοκλήρωτου ψηφιδωτού. Το καλοσωρίζουμε και προσεχώς θα το παρουσιάσουμε εκτενέστερα. Για την ώρα παραθέτουμε την επιστολή του εκδότη, το δελτίο τύπου και μερικές παραγράφους από το δικό μας βιβλίο (Η ΑΝΔΡΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ – Μέρος Β’ Διαδρομές στην Ιστορία της Άνδρου) για να δουν οι αναγνώστες μας πόσο δένουν μεταξύ τους τα δύο βιβλία: το νέο για τους Κουρσάρους και το παλαιότερο με τις αναφορές μας στην πειρατεία του Αρχιπελάγους των Κυκλάδων.

ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΜΠΑΣΑΝΤΗΣ

Διαχειριστής ιστοσελίδας Εν Άνδρω, Διδάκτωρ Ιστορίας της Επικοινωνίας, Συγγραφέας και Επιμελητής ιστορικών βιβλίων για την Άνδρο

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΕΚΔΟΤΗ

Γεια σας,

Σας παραθέτω το δελτίο Τύπου για το ιστορικό μας βιβλίο «ΚΟΥΡΣΑΡΟΙ», το οποίο περιλαμβάνει, για πρώτη φορά στα ελληνικά, μεταφράσεις πρωτογενών πηγών του 17ου αιώνα σχετικά με τη ζωή στις Κυκλάδες και την πειρατεία. Ανάμεσα στους συγγραφείς που έζησαν στις Κυκλάδες και μεταφράζονται για πρώτη φορά συγκαταλέγονται οι Robert Saulger, Bernard Randolf, James Theodore Bent κ.ά.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

«Κουρσάροι μεσ’ του Αιγαίου τα νερά» – Για πρώτη φορά στα ελληνικά, αυθεντικές μαρτυρίες μοναχών, περιηγητών και πειρατών του 17ου αιώνα φωτίζουν τη χρυσή εποχή των κουρσάρων στις Κυκλάδες.

Φανταστείτε τις Κυκλάδες γεμάτες πέρδικες, σε τέτοιο βαθμό ώστε κάθε άνοιξη οι Αστυπαλιώτες να σπάνε τα αυγά τους και να φτιάχνουν τεράστιες ομελέτες, προσπαθώντας να περιορίσουν τον υπερπληθυσμό τους. Φανταστείτε τις γυναίκες να βάφονται με το κόκκινο υγρό των ολοθουρίων πριν από τα πανηγύρια, στα οποία οι κυρίες της αριστοκρατίας κατέφθαναν συνοδευόμενες από βιολιά, όπως μας πληροφορεί ο Γάλλος μοναχός Ρόμπερτ Σωλζέρ, που έζησε στη Νάξο. Φανταστείτε τον Αλόνσο ντε Κοντρέρας, τον μοναδικό κουρσάρο των Κυκλάδων που άφησε την αυτοβιογραφία του, να περιγράφει τη ζωή στη γαλιότα: μεθύσια, τζόγο, έρωτες και αδιάκοπες περιπέτειες. Και, τέλος, φανταστείτε κουρσάρους να αποφεύγουν τη Σέριφο, επειδή τη θεωρούσαν καταραμένο λιμάνι.

Σε μια προσπάθεια να καλυφθεί αυτό το ιστορικό κενό γύρω από τις Κυκλάδες, ο συγγραφέας Κωστής Σταθερός συνέθεσε και αξιοποίησε πολύτιμες πρωτογενείς πηγές του 17ου αιώνα, ορισμένες από τις οποίες μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά, φιλοδοξώντας να φωτίσει μια άγνωστη πτυχή της ιστορίας του Αιγαίου.

Το βιβλίο «Κουρσάροι μεσ’ του Αιγαίου τα νερά» αποτελεί το μόχθο μιας πολυετούς ερευνητικής προσπάθειας και ενός διαχρονικού οράματος του συγγραφέα να φωτίσει και να αναδείξει αυτή τη συναρπαστική, αλλά λιγότερο γνωστή, περίοδο της ιστορίας των Κυκλάδων. Το βιβλίο θα διατίθεται σύντομα στα περισσότερα βιβλιοπωλεία των Κυκλάδων και είναι αφιερωμένο στη μνήμη του εκλιπόντος ιστορικού της Πάρου, Γιάννη Βασιλειόπουλου. Το εξώφυλλο του βιβλίου υπογράφει η Μαριάνθη Μπαρμπαρίγου.

 Το Κάτω και το Μέσα Κάστρο (η σημερινή Χώρα της Άνδρου) σε γκραβούρα του Γάλλου J. P. de Tournefort, 1717, Παρίσι 

Η ΠΕΙΡΑΤΕΙΑ ΣΤΟ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ

(Απόσπασμα απο το βιβλίο Η ΑΝΔΡΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ των Σταμάτη Μ. Καμπάνη & Διαμαντή Μπασαντή – Μέρος Β’ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΥ του Διαμαντή Μπασαντή)

Ο περίγυρος της Άνδρου είναι το αρχιπέλαγος. Για αιώνες η πειρατεία στο αρχιπέλαγος ήταν καθεστώς. Μεταξύ 14^ου μέχρι τον 18^ου αιώνα υπήρχε μια χαοτική κατάσταση στο Αιγαίο, καθώς υπήρχαν πολλοί πειρατές, οι οποίοι προερχόταν από όλες τις γωνιές της Μεσογείου: Ιταλοί, Μαλτέζοι, Σκλαβούνοι, Μανιάτες, Μπερμπερίνοι, Γάλλοι, Προβεντζάνοι, Τούρκοι, Κεφαλλονίτες.  Κυκλαδίτες [1].

Οι πειρατές εκτός από τις δικές τους βλέψεις συχνά εξυπηρετούσαν και τις βλέψεις των Βενετών. Η Θαλασσοκράτειρα συχνά τους χρησιμοποιούσε εναντίον των Τούρκων. Άλλωστε τόσο ο βενετσιάνικος όσο και ο τουρκικός στόλος που έπλεαν στο Αιγαίο χρησιμοποιούσαν και αυτοί συχνά πειρατικές μεθόδους. Για παράδειγμα ήταν συνηθισμένο φαινόμενο σε κάθε προσέγγιση στα νησιά του αρχιπελάγους και οι δύο αυτοί ανταγωνιστικοί στόλοι να προβάλουν αυθαίρετες αξιώσεις στους κατοίκους[2].

Μέσα σε αυτό το σκηνικό βρέθηκε από τον 14^ο  μέχρι τον 18^ο αιώνα η Άνδρος. Μέσα σε αυτό το άναρχο σκηνικό η γεωργική Άνδρος εξελίχθηκε στα πρότυπα που είχαν επιβάλει οι Βενετοί και οι Φράγκοι. Ήτοι, σε μια συντηρητική κοινωνία με μεγάλες ανοχές και αντοχές, η οποία διατηρούσε έντονα κοσμικά χαρακτηριστικά. Την ίδια στιγμή στα γειτονικά νησιά όπως η Σύρα (Σύρος), η Σίφνος, η Σέριφος, η Μήλος, η Αρζαντιέρα (Κίμωλος), η Μύκονος, η Πάρος, η Νιός (Ίος ), η Σταμπάλια (Αστυπάλαια) κυριαρχούσε η πειρατεία. Ο λόγος ήταν πως οι Τούρκοι, υπό την κυριαρχία των οποίων ήταν τυπικά όλα αυτά τα νησιά, το μόνο που κατάφερναν κατά διαστήματα ήταν να εισπράττουν κάποιους φόρους. Κι αυτό γιατί οι πειρατές τους εμπόδιζαν.

Όμως, ακριβώς λόγω της πειρατείας πολλά νησιά των Κυκλάδων βρίσκονταν σε μια ιδιότυπη ευημερία, καθώς οι πειρατές διακινούσαν σε αυτά ανεξέλεγκτα μαύρο χρήμα. Είναι ενδεικτικό πως η Αρζαντιέρα (Κίμωλος) κατά τον 17^ο και 18^ο αιώνα ήταν ένα πειρατοκρατούμενο νησί στο οποίο κυριαρχούσε η ξέφρενη διασκέδαση. Οι πειρατές, Φράγκοι, Αλγερίνοι και Έλληνες, που ήλεγχαν το νησί μαζί με μερικά ακόμα διπλανά, λυμαίνονταν όλο το υπόλοιπο αρχιπέλαγος. Και μετά από κάθε επιδρομή κατέληγαν συνήθως στην Αρζαντιέρα για ξέφρενο γλεντοκόπι[1].

---

[1] Σταμάτης Μ. Καμπάνης, «Χρονικό της Άνδρου»

[2] Σταμάτης Μ. Καμπάνης, «Χρονικό της Άνδρου»

[3] Σταμάτης Μ. Καμπάνης, Γυρισμός στην Άνδρο (1674-1738), σελ.184,198,204.206