Η πρωτοχρονιάτικη πίτα

Γράφει ο Κυριάκος Αθ. Θωμάς

 

Μιας και βλέπω παντού πίτες αυτές τις μέρες είπα να γράψω κι εγώ κάτι για τις πίτες που κόπηκαν, αλλά και αυτές που μέλλουν να κοπούν την επόμενη περίοδο. Η κοπή της βασιλόπιτας, πέρα από το θρησκευτικό της υπόβαθρο, λειτουργεί κοινωνικά ως μια συμβολική πράξη κοινωνικής αυτογνωσίας. Στην απαρχή του νέου χρόνου, η κοινότητα — οικογένεια, σύλλογος, θεσμός — συγκεντρώνεται γύρω από ένα κοινό τραπέζι και επαναβεβαιώνει τη συνύπαρξη και τη συλλογική της ταυτότητα.

Η πράξη της κοπής δεν αφορά το ίδιο το γλύκισμα, αλλά την κατανομή: κανείς δεν αποκλείεται, όλοι λαμβάνουν μερίδιο. Έτσι, η βασιλόπιτα γίνεται σύμβολο ισότητας μέσα στη διαφορετικότητα.

Το φλουρί εισάγει την έννοια της τυχαιότητας στη ζωή της κοινότητας. Δεν ανταμείβει τον ισχυρό ή τον άξιο, αλλά υπενθυμίζει ότι η ευνοϊκή συγκυρία είναι συχνά ανεξάρτητη από την ατομική προσπάθεια. Με τον τρόπο αυτό καλλιεργεί τη μετριοφροσύνη σε όσους δεν το βρίσκουν και την ευθύνη σε εκείνον που το βρίσκει: η τύχη δεν είναι προνόμιο, αλλά ευκαιρία.

Η ιεραρχική σειρά των κομματιών (θεσμοί, σπίτι, παρόντες) αποτυπώνει τη σχέση του ατόμου με το σύνολο. Το άτομο νοηματοδοτείται μέσα στην κοινότητα και όχι απομονωμένο από αυτήν. Πρόκειται για μια ήπια αλλά σαφή υπενθύμιση ότι το «εγώ» προηγείται λιγότερο από το «εμείς».

Σε κοινωνικό επίπεδο, η βασιλόπιτα λειτουργεί ως τελετουργία συνοχής. Σε μια εποχή ατομισμού και αποσύνδεσης, η επανάληψη του εθίμου επιβεβαιώνει ότι οι κοινωνικοί δεσμοί χρειάζονται τελετουργίες για να ανανεώνονται. Η κοινή προσδοκία, το μοίρασμα και η ευχή συγκροτούν έναν συμβολικό κοινό χρόνο.

Τελικά, η κοπή της βασιλόπιτας εκφράζει την πίστη μιας κοινωνίας ότι ο χρόνος δεν είναι απλώς διαδοχή ημερών, αλλά πεδίο κοινής πορείας. Είναι μια σιωπηλή συμφωνία ότι, παρά την αβεβαιότητα, ο νέος χρόνος ξεκινά μαζί.