10 Σεπτεμβρίου 2026: Στο ερημωμένο Γαύριο…
Το Γαύριο μετά το τελευταίο πλοίο. 10 Σεπτεμβρίου, ώρα 9:30 βραδινή. Αυτή είναι η εικόνα της πύλης της Άνδρου 10 μέρες μετά το τέλος του Αύγουστου. Έρημο, χωρίς άνθρώπους, μιας και δεν είναι Πάρος, δεν είναι Τήνος, δεν είναι ούτε Τζιά. Είναι Άνδρος: μακρινή και μόνη!
ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ
Αγαπητό Εν Άνδρω,
Η πρώτη επιστολή μου, στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, προκάλεσε πολλές αντιδράσεις και σχόλια για την άδεια Χώρα, όπως διαπίστωσα από τον μεγάλο αριθμό όσων την διάβασαν και την σχολίασαν. Σκέφτηκα καθώς οι μέρες του φθινοπώρου περνάνε, πως μια δεύτερη θα συμπλήρωνε το παζλ “Άνδρος μετά την 31η Αυγούστου”. Κι έτσι στέλνω μια ακόμα με φωτογραφίες από το έρημο Γαύριο, την πύλη της τουριστικής περιοχής του νησιού. Στόχος μου να έχουν μια εικόνα οι παραθεριστές και οι ανδριώτες του καλοκαιριού από το νησί που αγαπούν, αλλά δεν ζουν. Από το νησί που τους παθιάζει, αλλά μόνο τον μισό Ιούλιο και τον Αύγουστο. Από το νησί που τους οδηγεί σε νομικά εγχειρήματα και όλα τα συναφή περί των θορύβων, της μουσικής, του παρκαρίσματος, της κίνησης. Όλα αυτά μόνο τον Αύγουστο…
Από εκεί και μετά όλοι οι εξπέρ της νομικής και των νόμων, κατά κανόνα μεσήλικες και συνταξιούχοι, παίρνουν τον ομματιών τους και πάνε γι΄αλλές πολιτείες: αναρχικές, ξεφαντωτικές θορυβικές. Πάνε για εξωτικά μέρη, όπως του Γκύζη και την Καλλιθέα, τα χειμερινά Βριλήσια και Μελίσια, τις φθινοπωρινές Κηφισιές και και τα πολύβουα Μαρούσια. Εκεί, η αδιάκοπη κίνηση και θόρυβοι της λεωφόρου Αλεξάνδρας και της Κυρίλλου Λουκάρεως τους κατευνάζουν την ένταση των καλοκαιρινών νεύρων της Άνδρου του Αυγούστου. Εκεί, οι θορυβώδεις λεωφόροι της Κηφησίας, της Θησέως και της Αμφιθέας, τους προκαλούν νιρβάνα. Και δεν τους δημιουργούν νομικές εξάρσεις και μηνυτήρια πάθη, όπως ο ένας ή ενάμισης μήνας, που διαμένουν Άνδρο. Και τσιτώνουν με τους τόπους και τους τρόπους των καλοκαιρινών πάρτι και φθινοπωρινών γάμων.
Έρχομαι στο νησί και ζω από την όλη την περίοδο από την ηρεμία μέχρι την ένταση και πάλι μέχρι την ηρεμία. Αν και ζω στο τουριστικότερο μέρος της Άνδρου κατανοώ την ανάγκη του τουρισμού. Κάποτε ήμουν κι εγώ παιδί με ξεφαντώματα στο Μπατσί και ολονυκτίες στο Γαύριο. Με ολοήμερες πλάκες και παιχνίδια στην παραλία του Αγίου Πέτρου. Είδα την αργή τουριστική άνοδο της Άνδρου στην περιοχή της Υδρούσας. Είδα πλάι στον Γιαννούλη να δημιουργείται ένα παραλιακό μέτωπο με εστιατόρια, μπαρ, οργανωμένες παραλίες. Και τα φτωχά ταβερνάκια να γίνονται εστιατόρια και να ανοίγουν δίπλα σουπερ-μάρκετ. Είδα τους αγρότες να γίνονται επαγγελματίες-μελισσοκόμοι και να πουλούν μέλι. Είδα τους χωρίς οικονομική διέξοδο κατοίκους της περιοχής να γίνονται επιχειρηματίες του τουρισμού.
Χτίστηκαν σπίτια, καταστήματα, αγορές. Έγιναν λάθη. Όμως τελικά έμειναν πολλοί στον τόπο τους. Βρήκαν αρκετοί επιχειρηματική διέξοδο. Βρήκαν αγορά να κινηθούν οι νέοι της εποχής. Δημιουργήθηκε μια οικονομία. Και αυτή η οικονομία έφερε κόσμο στο νησί. Και χάρη στον τουρισμό το νησί κέρδισε και καθημερινά πλοία. Από ένα πρωινό, έγινα δύο, με το απογευμαυτινό, πριν 20 χρόνια. Και εδώ και μερικά χρόνια έχουμε συνεχώς δύο πλοία την μέρα και τον χειμώνα και τέσσερα πλοία το καλοκαίρι. Κι εδώ και-2-3 χρόνια πλέον έχουμε και ταχύπλοα. Δημιουργήθηκε μια επεκτεινόμενη διαρκώς ακτοπλοϊα. Όλα αυτά χάρη στον τουρισμό.
Η Άνδρος άλλαξε. Με όλα αυτά που φέρνει η αλλαγή του τουρισμού. Όμως αν δεν άλλαζε θα ερήμωνε. Όπως ερημώνει κάθε φθινόπωρο για 7-8 μήνες τον χρόνο. Βεβαίως και χρειάζονται οικιστικοί νόμοι για να μην γίνει αλαλούμ. Γι΄αυτό υπάρχει το κράτος και ο Δήμος. Που όμως υπολειτουργούν. Όμως δεν θα λειτουργήσει τίποτα, αν στόχος είναι να γυρίσουμε το νησί πίσω στα παλιά χρόνια ή αν πάμε στην αντι-ανάπτυξη. Είμαστε στο μεταίχμιο. Κι αυτό φαίνεται πια με το πέρας του καλοκαιριού στην Χώρα, που αδειάζει απότομα και με την έλευση του φθινοπώρου στο Γαύριο και στο Μπατσί, που ερημώνουν.
Προχτές στο Μπατσί η μόνη ξένη γλώσσα που ακουγόταν ήταν τα ελληνο-αλβανικά! Στο νησί πλέον οι μόνοι μόνιμοι κάτοικοι είναι μερικές εκατοντάδες (ή χιλιάδες) ηλικιωμένοι Έλληνες, μερικές εκατοντάδες ελληνικές οικογένειες και πολλές εκατοντάδες οικογένειες μεταναστών από την Αλβανία, που έχουν γίνει πλέον πιο μόνιμοι και περισσότερο ανδριώτες και από τους έποικους και από τους παραθεριστές. Όλοι αυτοί έρχονται για έναν μήνα τον χρόνο και θέλουν με τον τρόπο τους και συχνά με καταγγελίες να “αναστήσουν” την Άνδρο της περασμένης ζωής τους, την Άνδρο άλλων εποχών που πέρασαν ανεπιστρεπτί!
Αν δεν ήταν αυτές εκατοντάδες οικογένειες εξελληνισμένων μεταναστών αλβανικής καταγωγής τα μισά σχολεία της Άνδρου θα είχαν κλείσει, οι μισές δουλειές στο νησί δεν θα υπηρχαν, η αγορά κατοικίας θα είχε τιναχτεί στον αέρα, ενώ και η κίνηση οικονομική και κοινωνική θα ήταν για 7-8 μήνες 40% κάτω. Αυτή είναι η πραγματικότητα και σε όποιον αρέσει. Αυτή είναι η πραγματικότητα κι ας μην ψηφίζει το 80%-85% όλων αυτών των εδώ και δεκαετίες μονίμων κατοίκων. Κι αυτό συμβαίνει την ίδια ώρα που έρχονται και ψηφίζουν κατά χιλιάδες ετεροδημότες, με δωρεάν εισιτήρια! Κάτι που δεν συμβαίνει σε κανένα από τα γειτονικά νησιά! Πάντως θεωρώ πως μετά τα εφετινά καλοκαιρινά συμβάντα της ακτοπλοΐας, δεν προβλέπω πως θα ξαναμοιράσουν δωρεάν εισιτήρια, αυτοί που τα μοίραζαν όπως τα μοίραζαν.
Συνοψίζω τις σκέψεις μου πως ο σωστά οργανωμένος μαζικός τουρισμός είναι λύση για το νησί. Και χρειαζόμαστε εκτός των Ελλήνων τουριστών και παραθεριστών του καλοκαιριού και ξένους, που θα έρχονται οργανωμένα, όπως και στα γειτονικά νησιά το φθινόπωρο. Για την ώρα με το που φεύγει ο Αύγουστος φεύγουν οι Έλληνες. Και μαζί φεύγουν και οι διαμαρτυρόμενοι παραθεριστές του Αυγούστου. Φεύγουν και οι συνταξιούχοι, που αν έμεναν θα έβλεπαν το όνειρό τους για μια γαλήνια ημι-καλοκαιρινή Άνδρο μπροστά τους. Θα έβλεπαν πως υπάρχει χώρος για ήσυχα βράδια τον Σεπτέμβριο, που τα ψάχνουν τον Αύγουστο. Μόνο αν αναπτυχθεί η τουριστική οικονομία θα δούμε και νέες επιχειρήσεις και και νέους που θα έρθουν μόνιμα για δουλειά. Και έτσι και θα σταθεροποιειθεί ή θα αυξηθεί ο πληθυσμός, όπως συνέβη στην Τήνο, στην Πάρο, στην Κύθνο και στηνΤζια.
Όλα αυτά σκεφτόμουν προχτές το βράδυ στο μισοάδειο Μπατσί και χτες βράδυ στο έρημο Γαύριο που γύρω στις 9:30 το βράδυ πριν κάτσω να ένα ματς έκανα μια βόλτα και φωτογράφιζα. Τις φωτογραφίες έστειλα σήμερα το πρωί, μαζί με αυτό το γράμμα με τις σκέψεις μου. Θεωρήστε τα κάτι σαν παρακαταθήκη ενός καλοκαιριού με τόσες αντιφάσεις και τόσες αντεγκλήσεις: σ΄ένα νησί που αγαπώ και έζησα ως παραθεριστής κάποτε και ως ημι-μόνιμος κάτοικος τώρα.