ΚΥΚΛΑΔΕΣ: Δύο μέτρα και δύο σταθμά στη δόμηση; Άλλα για τον κάτοικο κι άλλα για τον επενδυτή;

Της Αναστασίας Ψάλτη
Ποιος αποφασίζει τελικά για το μέλλον των νησιών μας; Με ποιους κανόνες θα χτίζουμε, πού θα επιτρέπεται η ανάπτυξη και ποιος θα έχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τη γη του; Τα ερωτήματα αυτά δεν αφορούν μόνο τους μηχανικούς, τους αρχιτέκτονες ή τους ιδιοκτήτες ακινήτων. Αφορούν κάθε κάτοικο των Κυκλάδων, γιατί οι απαντήσεις θα καθορίσουν τη φυσιογνωμία των νησιών μας για τις επόμενες δεκαετίες.
Αυτός είναι και ο λόγος που, ως Πρόεδρος του Συλλόγου Μηχανικών Τήνου, συνυπέγραψα την κοινή παρέμβαση των Συλλόγων Μηχανικών Κυκλάδων προς την Πολιτεία για το νέο θεσμικό πλαίσιο της δόμησης, που επιδιώκει να αναδείξει έναν σοβαρό κίνδυνο. Στην προσπάθειά μας να περιορίσουμε τη διάσπαρτη δόμηση, να καταλήξουμε σε ένα σύστημα που θα επιτρέπει διαφορετικά πράγματα στον μικρό ιδιοκτήτη και διαφορετικά στον μεγάλο επενδυτή.
Άλλοι κανόνες για τον κάτοικο κι άλλοι για τον επενδυτή
Σήμερα, χιλιάδες ιδιοκτησίες βρίσκονται αντιμέτωπες με αβεβαιότητα ως προς τη δυνατότητα δόμησης, τόσο εξαιτίας των αλλαγών στην εκτός σχεδίου δόμηση όσο και της εκκρεμούς ακόμη αναγνώρισης του δικτύου των κοινόχρηστων δρόμων.
Παράλληλα, οι νέες ρυθμίσεις για την οριοθέτηση οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων δημιουργούν πρόσθετους προβληματισμούς για εκτάσεις, που μέχρι σήμερα θεωρούνταν εντός ορίων οικισμού. Την ίδια στιγμή, όμως, εξακολουθούν να υπάρχουν ειδικά πολεοδομικά εργαλεία που επιτρέπουν την ανάπτυξη μεγάλων τουριστικών συγκροτημάτων!
Κι εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος. Πώς είναι δυνατόν να θεωρούμε απειλή για το κυκλαδικό τοπίο μια μικρή οικοδομή αλλά να αντιμετωπίζουμε, με διαφορετικά κριτήρια, μια επένδυση εκατοντάδων στρεμμάτων; Δεν ισχυρίζομαι ότι κάθε μικρή οικοδομή είναι σωστή ή ότι κάθε μεγάλη επένδυση είναι λανθασμένη. Ισχυρίζομαι, ωστόσο, ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν μπορεί να εξαρτάται από το μέγεθος και την οικονομική δυνατότητα του επενδυτή.
Να προστατεύσουμε τα νησιά, όχι να μεταφέρουμε την πίεση

Υπάρχει και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική διάσταση. Αν περιορίσουμε δραστικά την οικοδομήσιμη γη χωρίς ολοκληρωμένο σχεδιασμό, η ανάγκη για κατοικία και επαγγελματική δραστηριότητα δεν θα εξαφανιστεί. Θα μεταφερθεί στις περιοχές όπου εξακολουθεί να επιτρέπεται η δόμηση, άρα θα δημιουργήσουμε ζώνες ανάπτυξης κατά μήκος των βασικών δρόμων ή θα αυξήσουμε την πίεση στους παραδοσιακούς οικισμούς.
Σημείο απολύτως προβληματικό, γιατί δεν μπορούμε να επικαλούμαστε την προστασία του περιβάλλοντος και, ταυτόχρονα, να δημιουργούμε συνθήκες που ενδέχεται να αλλοιώσουν τον ίδιο τον χαρακτήρα των νησιών. Η ανάπτυξη χρειάζεται σχέδιο και όρια και δεν μπορεί παρά να βασιστεί σε έναν ολοκληρωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό.
Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια αποτελούν μια μεγάλη ευκαιρία να αποφασίσουμε, με επιστημονικά δεδομένα και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, τι μπορεί να χτιστεί, πού, σε ποια κλίμακα και με ποιους όρους. Γι’ αυτό και οι Σύλλογοι Μηχανικών Κυκλάδων ζητούμε την ταχεία ολοκλήρωσή τους, σαφή προσδιορισμό του οδικού δικτύου, ειδικούς όρους προστασίας των παραδοσιακών οικισμών και κοινούς κανόνες για όλους. Ζητούμε επίσης την κατάργηση του καθεστώτος «στρατηγικών επενδύσεων τουριστικού χαρακτήρα» στις Κυκλάδες και να δοθεί ουσιαστικόςρόλος στα Τοπικά Συμβούλια Αρχιτεκτονικής.
Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να λάβουμε σοβαρά υπόψη τη φέρουσα ικανότητα κάθε νησιού. Γιατί η Τήνος δεν είναι η Μύκονος, η Σίκινος δεν είναι η Σαντορίνη και κανένα νησί δεν διαθέτει απεριόριστους φυσικούς πόρους, υποδομές και αντοχές.
Το μέλλον των Κυκλάδων δεν μπορεί να σχεδιαστεί χωρίς τους νησιώτες
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι μέρες είναι κρίσιμες. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν σήμερα θα καθορίσουν αν οι Κυκλάδες θα διατηρήσουν την ιδιαίτερη ταυτότητά τους ή αν θα μετατραπούν σταδιακά σε έναν ενιαίο χώρο τουριστικής εκμετάλλευσης.
Δεν είμαστε απέναντι στην ανάπτυξη. Είμαστε απέναντι στην ανάπτυξη χωρίς σχέδιο, χωρίς ισονομία και χωρίς σεβασμό στον τόπο.Θέλουμε νησιά, όπου οι κάτοικοι θα μπορούν να συνεχίσουν να ζουν, να εργάζονται και να δημιουργούνκαι η προστασία του τοπίου δεν θα αποτελεί εμπόδιο για τους πολλούς και εξαίρεση για τους λίγους. Οι Κυκλάδες δεν χρειάζονται περισσότερα τετραγωνικά με κάθε κόστος. Χρειάζονται δίκαιους κανόνες, ουσιαστικό σχεδιασμό και ανάπτυξη με μέτρο. Και, κυρίως, χρειάζονται τις τοπικές κοινωνίες παρούσες στις αποφάσεις που αφορούν στο μέλλον τους.
Η Αναστασία Ψάλτη είναι Πρόεδρος του Συλλόγου Μηχανικών Τήνου. Πρόεδρος του φορέα «Φωνές για το Αρχιπέλαγος». Πρόεδρος του φορέα «Το Μπατίκι» και επικεφαλής της δημοτικής παράταξης της Τήνου «Αλλάζουμε».