ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ…

Γράφει ο Φοίβος Οικονομίδης
ΤΟ ΒΗΜΑ – ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ
Όταν πας να φύγεις από την Αθήνα, αυτή κάνει ό,τι μπορεί για να μη σε αφήσει, σαν κάποια άρρωστη ερωτική σχέση που δεν λέει να τελειώσει. Εν προκειμένω, συντονίζει ένα ακόμα κυκλοφοριακό έμφραγμα για να σε κρατήσει. Το ταξίδι να μην έχει καλά-καλά αρχίσει κι εσύ να παλεύεις ακόμα να βγεις από τη Δροσοπούλου.
Όταν τα καταφέρεις να φτάσεις στην Εθνική και πατήσεις το γκάζι, η Αθήνα αργεί να τα παρατήσει και σε ακολουθεί, σαν κάποιο τέρας με μεγάλα βεντουζωτά πλοκάμια που δεν κουράζεται να σε κυνηγάει. Εν προκειμένω, τα πλοκάμια είναι πολυκατοικίες και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, έδρες φαρμακευτικών και αντιπροσωπείες αυτοκινήτων, γειτονιές που γνωρίζεις μόνο σαν φόντο της λεωφόρου, μέγκα σουπερμάρκετ στους παραδρόμους, διόδια, έργα, γέφυρες.
Όταν η Αθήνα τα παρατάει, δεν αργείς να την ξεχάσεις, σαν τραυματική εμπειρία που απωθείται στον πάτο του εγκεφάλου ή σαν συντριπτική απώλεια που δεν αντέχεις ακόμα να παραδεχτείς. Μένει ο δρόμος και πάνω του άνθρωποι που οδηγούν φορτηγά και αυτοκίνητα και ποιος ξέρει πού πάνε και τι κάνουν έξω από την Αθήνα. Υστερα βουνά με κατεβασιές πεύκα, χωράφια, εκτάσεις απέραντες και η θάλασσα.

Υποχρεωτική εκτροπή της κυκλοφορίας μάς βγάζει στην παλιά εθνική οδό και είναι τόσο μακριά η Αθήνα πια που όταν περιμένουμε στο φανάρι, απέναντι από τον Όλυμπο που χάνεται μέσα στην ομίχλη και ο ήλιος έχει κατρακυλήσει απ’ την πίσω του μεριά και καίει μια κατακόκκινη λάμψη πάνω από τους πρόποδες, για λίγο ο κόσμος ξαναγίνεται μαγικός, λες και σώζεται ακόμα κάτι από την εποχή των ηρώων, από όταν ο κόσμος ήταν πολύ, πολύ νεότερος. Σκέφτομαι: ποιος θα σκεφτόταν κάτι τόσο γελοίο με το που έφυγε τετρακόσια χιλιόμετρα μακριά από την Αθήνα; Απαντάω: ένας Αθηναίος.
«Όπου φύγει-φύγει» γράφουν τα διαδικτυακά άρθρα-καρμπόν για τους παραθεριστές τέλη Ιούλη. Να ανακουφίζονται άραγε οι πολίτες κάθε πόλης όταν αφήνουν την πόλη; Να βρίζουν όταν πλησιάζουν επιστρέφοντας ξανά στο Τόκιο, την Κοπεγχάγη, το Σίδνεϊ; Να είναι το ότι αφήνοντας κανείς την πόλη όπου ζει αφήνει για λίγο την επιλογή/καταδίκη να ζει τη ζωή που ζει; Ή να είναι ότι η Αθήνα, συγκεκριμένα η Αθήνα με τα αθηναϊκά της πλοκάμια, αντέχεται όλο και λιγότερο;
Σύμφωνα με μελέτη του Συνδέσμου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων, το 2025 οι Αθηναίοι σπατάλησαν το 34% του χρόνου τους στην κίνηση. Σύμφωνα με το Eurostat, σπατάλησαν το 36% του εισοδήματός τους στο ενοίκιο (με διαφορά το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη).
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου Περιβάλλοντος για τη δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης σε περιφέρειες του Βορείου Τομέα της πόλης, θα χτιστούν επιπλέον 584.400 τετραγωνικά μέτρα σε περιοχές όπως το Χαλάνδρι, το Ψυχικό, η Νέα Ιωνία και η Λυκόβρυση, μέτρο ενάντια στο οποίο έχουν ξεσηκωθεί οι δήμαρχοι όλων αυτών των περιοχών.

Οι Αθηναίοι δεν βρίσκουν σπίτι, δεν βρίσκουν χρόνο και δεν βρίσκουν πάρκινγκ. Επίσης, δεν βρίσκουν χώρο να υπάρξουν όταν βγαίνουν από το σπίτι. Με πάνω από 2.000 καταγεγραμμένα εγκαταλελειμμένα κτίρια στον Δήμο Αθηναίων, το τελευταίο πράγμα που χρειάζονται είναι κι άλλο χτίσιμο.
Αν η Αθήνα ήταν εκείνο το πεινασμένο τέρας με τα πλοκάμια, και η πολιτεία (θεωρητικά) πάλευε να βρει τρόπο να το εξοντώσει, πιθανότατα θα δοκίμαζε, πριν κάνει οτιδήποτε για να το πολεμήσει πραγματικά, να το ταΐσει οικογένειες, επαγγελματίες και φοιτητές και συνταξιούχους, να το ταΐσει μπας και χορτάσει, το τέρας. Με κάτι τέτοιο ισοδυναμεί, εν προκειμένω, το επιπλέον χτίσιμο. Η επαρχία, που ερημώνει, έχει χώρο για να υπάρξεις. Τον βλέπεις στις απέραντες εκτάσεις, στις όχθες των ποταμών, στον ανοιχτό ορίζοντα. Ούτε που σου περνάει από τον νου, βέβαια, να υπάρξεις εκεί.
Αποδρούμε από την Αθήνα και κάνουμε σαφάρι στην επαρχία. Οι ίδιες οι λέξεις που γράφω προδίδουν έκδηλα τον φρικτό εξωτισμό του Αθηναίου απέναντι σε ό,τι εξω-αθηναϊκό. Άρθρα για νεαρά ζευγάρια που παρατούν την πόλη για μια νέα αρχή στη Λίμνη Πλαστήρα, στα Τρίκαλα, στη Χίο, τα διαβάζεις και γνέφεις «μπράβο, μπράβο» απ’ τα στενά τραπεζάκια κάποιου καφέ στη Βαλτετσίου. Ούτε να το διανοηθείς δεν θέλεις.
Δεν είναι μόνο ζήτημα FOMO, βέβαια, εξάλλου η αστικοποίηση προφανώς δεν είναι ελληνική πρωτοτυπία. Ως επί το πλείστον στην επαρχία δεν μπορείς να πας για να δουλέψεις, εκτός αν πας ως ψηφιακός νομάς. Στην επαρχία δεν υπάρχουν υποδομές, δεν υπάρχουν νοσοκομεία, δεν υπάρχουν συγκοινωνίες και τέλος πάντων, τι να πας να κάνεις στην επαρχία;
Αλλά ένα ζευγάρι ηλικιωμένοι δανοί αρχιτέκτονες στην πλατεία του Παλαιού Παντελεήμονα λένε: «Α, μα είστε τυχεροί. Ολοι οι φίλοι μας designers έχουν μετακομίσει στην Αθήνα. Μας λένε ότι είναι το νέο Βερολίνο». Και μια Βρετανίδα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης λέει: «Μα πού να πάτε; Πού αλλού στην Ελλάδα και πού αλλού στην Ευρώπη; Αφού ό,τι γίνεται τώρα, στην Αθήνα γίνεται». Και οι «Financial Times» λένε: «Οι υπερ-πλούσιοι μετακομίζουν στην Αθήνα», με πρώτο παράδειγμα την περίπτωση του δισεκατομμυριούχου Κρις Ρόκος.

Προφανώς, υπάρχουν πολλές Αθήνες. Αυτό που δεν υπάρχει, είναι το ενδιαφέρον και η απαραίτητη βούληση ώστε να συνεχίσει να υπάρχει εκείνη η Αθήνα στην οποία θέλεις και αντέχεις να ζεις. Οπότε το τέρας, που φαντάζομαι τώρα να σκαρφαλώνει τον ουρανοξύστη στο Ελληνικό απλώνοντας τα πλοκάμια του σε ολόκληρη τη Ριβιέρα ενώ από τον θαλάσσιο ορίζοντα πίσω του έρχεται μαύρη καταιγίδα, ανοίγει το τρομερό του στόμα και ουρλιάζει το εξής ερώτημα: «Θα συνεχίσεις να μένεις στην Αθήνα, αν η Αθήνα μείνει έτσι; Αν συνεχίσει να χτίζεται σαν μικρόβιο που εξαπλώνεται, και να ανοίγει δρόμους για να έχει και αλλού κίνηση, και να προσφέρεται ολόκληρη για βραχεία μίσθωση, και να φεύγεις με βραχεία μίσθωση στην επαρχία για να ανακουφίζεσαι, και να γυρνάς για να βρίζεις;».
Μπορούμε να πάμε αλλού; Ο,τι γίνεται τώρα, στην Αθήνα γίνεται. Εξω από το Νέο Βερολίνο, έρημος. Πάσχουμε από σύνδρομο Στοκχόλμης στην Αθήνα, σίγουρα, αλλά μπορούμε να κάνουμε μια νέα αρχή, αλλού; Ίσως κάποτε, και όχι πολύ μακριά στο μέλλον, να μας αναγκάσουν οι συνθήκες, οι αντικειμενικές συνθήκες: ο δημόσιος χώρος που δεν ανοίχτηκε και το πράσινο που δεν φυτεύτηκε και το τσιμέντο που δεν γκρεμίστηκε, σε καθεστώς απάνθρωπων θερμοκρασιών και τιμών. Ισως κάποτε να γίνονται καθημερινά κατολισθήσεις παρκαρισμένων αυτοκινήτων και κόσμος να καταπλακώνεται.
Από την άλλη, δεν έχουν άδικο οι τουρίστες και οι νέοι Αθηναίοι του εξωτερικού που ξετρελαίνονται. Υπάρχουν πολλές Αθήνες. Αν είσαι από τους τυχερούς, κάθε τόσο πέφτεις πάνω σε μια από τις υπέροχες.
Ενοχλημένοι, διάφοροι πιο αισιόδοξοι, σε ρωτάνε: «Γιατί μισείς την Αθήνα;». Κι εσύ επιστρέφοντας, στο αμάξι, στην Εθνική, σαν χαρακτήρας του Φόκνερ που προσπαθεί να συνθηκολογήσει με την κληρονομιά του σε κάποιο παγωμένο δωμάτιο, διαμαρτύρεσαι φωνάζοντας: «Δεν τη μισώ! Δεν τη μισώ!».