ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗ ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ…

Γράφει η Αλεξάνδρα Σκαμάγκα

Ανάμεσα στις, βαλλόμενες από παντού σήμερα, σχέσεις, που ορίζουν το ίχνος του ανθρώπου στον κόσμο, πιο σημαντική ίσως να παραμένει η σχέση με την μάνα. Γι’  αυτό κι αναγνωρίζεται ως εκείνη που μπορεί να διαπερνά και να συνδέει με την μοναδική της δύναμη, κόσμους ανυπέρβλητα οριοθετημένους, όπως, της ύπαρξης με την ανυπαρξία, της λογικής σκέψης με την πίστη, της ατομικής επιβίωσης με την θυσία για τον άλλον.

Στο Χριστιανικό δράμα η μητρική σχέση αναδεικνύεται ως καθοριστική για την σύνδεση του κόσμου των ανθρώπων με το Θεϊκό στοιχείο και προτείνεται ο σεβασμός κι η αναγνώρισή της με προτεραιότητα έναντι των άλλων σχέσεων κι ανθρώπινων αναγκών.

Όχι πως οι κοινωνίες έφτασαν να πραγματώσουν την ουσία αυτού του ριζοσπαστικού για τα ήθη τους μηνύματος. Το αντίθετο: προσάρμοζαν κάθε φορά, ανάλογα, ένα τυπικό λατρείας, που ταίριαζε στο επίπεδο του πολιτισμό τους και δικαιολογούσαν με δόγματα τις βλέψεις τους για εξουσία, βασισμένη στην υποταγή των άλλων, σε κατακτήσεις κι αρπαγές.

Σήμερα το νόημα της σχέσης, δέχεται επίθεση από την εμπορευματοποίηση, που έχει την τάση να κωδικοποιεί σχέσεις και αισθήματα, σε λίστες δώρων, εξόδων και τυπικών ευχολογίων. Μια καταγραφή αυθεντικών κοινωνικών αξιών όπως η μητρική σχέση, μπορεί να αποκαλυφθεί στην μουσική και το τραγούδι, από υμνωδίες, από την πιο τελετουργική τους εκδοχή, μέχρι τα δημοτικά και τα λαϊκά, που συνδέονται όπως η εξέλιξη του αρχαίου διθυράμβου στο θέατρο.

Ενδεικτικός της σύνδεσης των μουσικών ειδών είναι ένας ύμνος που τραγουδιέται την Μεγάλη Παρασκευή στον αραβικό χριστιανικό κόσμο και έχει γίνει γνωστός από την Λιβανέζα Φεϊρούζ. Η μελωδία του έχει πιθανή προέλευση από την όπερα «Il prigionier superbo» του 1733, του Giovanni Battista Draghi (γνωστού ως Pergolesi), και συγκεκριμένα το ιντερμέτζο με τίτλο «La serva padrona», δεν έχει θρησκευτικό περιεχόμενο. Λέγεται ότι ιεραπόστολοι πήραν ένα δείγμα από αυτό το ιντερμέτζο και το μετέτρεψαν στον ύμνο «Lorsqu’un Dieu», ένα θρήνο της μάνας για τον χαμό του παιδιού της, που στην αραβική γλώσσα έγινε «Wa Habibi».

Πάνω σ’ αυτή την μελωδία έγραψε ο Νίκος Γκάτσος στίχους, όπου γίνεται μια αντιστροφή και είναι πλέον το παιδί που απευθύνεται στην Μάνα θρηνώντας τον χαμό του από τον κόσμο. Η πρώτη εκτέλεση του τραγουδιού ανήκει τον Πόντιο Χρύσανθο και περιέχεται στον δίσκο του, «Δροσουλίτες» (1975). Εδώ αποδίδεται σε διασκευή από τις “Μπόνες Νότες”, πολυφωνικό σχήμα που δημιουργήθηκε το 2020, εν μέσω καραντίνας, στην Ζάκυνθο, από οκτώ γυναίκες. Ζωντανή ηχογράφηση σε εκκλησία του νησιού το Πάσχα του 2022.