ΔΥΟ ΚΑΛΟΓΕΡΟΙ: Στο κέντρο του Αιγαίου 23 μίλια από την Άνδρο

Στο κέντρο του Αιγαίου πελάγους, εντελώς απομονωμένα, βρίσκονται δύο μικρά νησιά που έχουν καταλάβει την προσοχή λόγω της αναθεωρητικής πολιτικής της Τουρκίας: οι Καλόγεροι. Σύμφωνα με ανάλυση του Μάνου Κουμέλη στο Newsbomb, πρόκειται για νησίδες με μυστηριώδη ιστορία που σχετίζεται με ηφαιστειακές δραστηριότητες και την ύπαρξη ενός αρχαίου μοναστηριού.

Γεωγραφική θέση και χαρακτηριστικά

Ο Μεγάλος και ο Μικρός Καλόγερος αποτελούν θαλασσόδαρτα νησιά που βρίσκονται απομονωμένα στο κέντρο του Αιγαίου. Η Χίος απέχει 27 ναυτικά μίλια ανατολικά, η Άνδρος 23 ναυτικά μίλια νοτιοδυτικά, ενώ η Σκύρος βρίσκεται 46 ναυτικά μίλια βόρεια. Τα Αντίψαρα απέχουν 24 ναυτικά μίλια βορειοανατολικά, και το ακρωτήριο Καφηρέας αποτελεί την πλησιέστερη ξηρά σε απόσταση 33 ναυτικών μιλίων δυτικά.

Ο Μεγάλος Καλόγερος έχει έκταση 6 στρέμματα, ύψος 36,5 μέτρα και περίμετρο ακτών 302 μέτρα, ενώ η πρόσβαση σ’ αυτόν είναι δύσκολη και επικίνδυνη. Ο Μικρός Καλόγερος, που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 1.500 μέτρων, διαθέτει έκταση 1,8 στρέμματα, μήκος ακτών 237 μέτρα και ύψος μόλις ένα μέτρο. Τα δύο νησιά είναι ηφαιστειογενή.

Ιστορική σημασία και αρχαιότητα

Οι Καλόγεροι είναι γνωστοί από την αρχαιότητα και αναφέρονται από τον Στράβωνα. Ο Πλίνιος ο πρεσβύτερος θεωρούσε ότι ο Μεγάλος Καλόγερος είναι το νησί ή ο σκόπελος Αιξ, από τον οποίο πήρε το όνομά του το Αιγαίο πέλαγος. Το όνομά τους οφείλεται στο ότι οι αιγαιοπελαγίτες ναυτικοί ονόμασαν Καλόγερους (ή Καλογεράκια) απομονωμένους μικρούς βράχους και σκοπέλους, καθώς μοιάζουν από μακριά σαν μοναχοί.

Το αρχαίο μοναστήρι και η λειτουργία του

Σχεδόν βέβαιο είναι ότι υπήρχε στον Μεγάλο Καλόγερο μοναστήρι, όπως προκύπτει από πολλές χαλκογραφίες και απεικονίσεις ξένων περιηγητών. Σε όλες τις εικόνες του Μεγάλου Καλόγερου φαίνεται ένα μοναστήρι ή ασκητήριο, μαζί με έναν γερανό που είχε στη μία άκρη του μια βάρκα, χρησιμεύουσα για μεταφορά ανθρώπων και αγαθών, καθώς οι πλαγιές του νησιού είναι απόκρημνες. Σε ορισμένες απεικονίσεις υπάρχουν κτίσματα και καλλιέργειες. Στη χαλκογραφία του Φρανσέσκο Πιονσέντο το 1688 υπάρχουν ακόμη και οχυρώσεις με στρογγυλό πύργο.

Το μοναστήρι φαίνεται ότι υπήρχε από τον 12ο αιώνα. Ο Γάλλος Αντρέ Θεβέ γράφει ότι ο Βυζαντινός χρονογράφος, θεολόγος και νομικός Ιωάννης Ζωναράς (περ. 1074 – 1145) έζησε εκεί για πέντε χρόνια. Συγκεκριμένα, το 1118 έγινε μοναχός στο νησί Αγία Γλυκερία, αν και ορισμένες πηγές αναφέρουν το Άγιο Όρος.

Η μυστηριώδης έκρηξη και η λειτουργία ως «παρατράπεζας»

Λόγω της δυσπρόσιτης θέσης του νησιού, το μοναστήρι λειτουργούσε σαν «παρατράπεζα», όπου φυλάσσονταν χρήματα και πολύτιμα αντικείμενα. Ο γερανός ανεβοκατέβαζε βάρκες που μετέφεραν όχι μόνο προσκυνητές, αλλά και πειρατές που μετέφεραν τη λεία τους προς φύλαξη και εμπόρους που μετέφεραν χρήματα και πολύτιμα αντικείμενα. Έτσι συγκεντρώθηκε μεγάλος πλούτος στο νησί.

Όλα αυτά εξαϋλώθηκαν από μία μυστηριώδη έκρηξη, η οποία αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Βρετανό έμπορο Bernard Randolph. Συγκεκριμένα, το 1687 ο Ράντολφ αναφέρει στο βιβλίο του «The Present State of the Islands in the Archipelago» (Οξφόρδη 1687) ότι περνώντας από τη Σμύρνη άκουσε πως μια νησίδα ανάμεσα στην Άνδρο και τη Χίο, ο Καλόγερος, ανατινάχτηκε με αποτέλεσμα όσοι κατοικούσαν στο νησί να πεθάνουν και το μεγαλύτερο τμήμα του να καταρρεύσει.

Ο Randolph γράφει επίσης ότι: «Άκουσα πολλούς εμπόρους της Σμύρνης να λένε ότι τα λεφτά και οι σφραγίδες τους έχασαν την αξία τους όταν το νησί ανατινάχτηκε. Πολλά βράχια τινάχτηκαν μέχρι την Τήνο και την Άνδρο! Ένα πολύ μικρό μέρος του νησιού υπάρχει σήμερα».

Η σεισμική δραστηριότητα της Σαντορίνης ως πιθανή αιτία

Τα στοιχεία που παρέχει ο Randolph είναι ιδιαίτερα πολύτιμα για την κατανόηση του περιστατικού. Ο αείμνηστος σεισμολόγος Βασίλης Παπαζάχος αναφέρει ότι το 1650 έγινε στη Σαντορίνη ένας μεγάλος σεισμός, που συνοδευόταν από υπόγεια ηφαιστειακή έκρηξη. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα ηφαιστειακή τέφρα να μεταφερθεί ως τη Μικρά Ασία, καλύπτοντας τα φύλλα των δέντρων από ένα λεπτό στρώμα. Το μέγεθος του σεισμού ήταν 6,8 Ρίχτερ.

Την πληροφορία του Παπαζάχου επιβεβαιώνει και ο Παναγιώτης Σπυρόπουλος, που αναφέρει ότι δημιουργήθηκε τσουνάμι ύψους 18 μέτρων στην Ίο και 30 μέτρων στις δυτικές ακτές της Πάτμου. Οι ηφαιστειακές και σεισμικές δραστηριότητες της περιοχής θα μπορούσαν να αποτελούν την εξήγηση για την καταστροφή του νησιού, αν και επιστημονικά δεν έχει δοθεί κάποια οριστική εξήγηση μέχρι σήμερα.

Πηγή: Newsbomb