ΤΑ ΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ: Οι κάτοικοι όχι απλώς να παραμείνουν στα νησιά, αλλά να μπορούν να παράγουν και να ζουν αξιοπρεπώς σε αυτά
Του Κυριάκου Αθ. Θωμά
Οικονομολόγου, π. Δημάρχου, π. Προέδρου ΔΣ Άνδρου
Γίνεται πολλή κουβέντα τα τελευταία χρόνια για την υπερδόμηση των νησιών και για τον υπερτουρισμό. Και πιθανότατα πολλά από όσα λέγονται είναι σωστά. Όμως, την ίδια στιγμή, όμως, υπάρχει μια άλλη πλευρά της πραγματικότητας που δεν πρέπει να ξεχνάμε: οι νησιώτες, και κυρίως οι μόνιμοι κάτοικοι, κάπως πρέπει να ζήσουν. Και όταν λέμε να ζήσουν, δεν εννοούμε απλώς να επιβιώσουν. Εννοούμε να μπορούν να ζήσουν με όρους του 2026. Να έχουν εισόδημα, δουλειά, σπίτι, πρόσβαση σε υγεία και παιδεία και μια πραγματική προοπτική για τα παιδιά τους.
Είναι εύκολο να βάζεις περιορισμούς. Να λες τι δεν πρέπει να χτιστεί, τι πρέπει να σταματήσει, πόσο τουρισμό αντέχει ένα νησί. Πολύ όμως πιο δύσκολο είναι να απαντήσεις στο άλλο ερώτημα:
- Τι δουλειά θα κάνουν οι νησιώτες; Από τι επαγγελμα θα ζήσουν; Και πώς θα διαμορφωθούν oi όροι ώστε μείνουν παραγωγικοί στον τόπο τους;
Μήπως, λοιπόν, η προσπάθεια να προστατεύσουμε τα νησιά πρέπει να συνοδεύεται από μια πραγματική αλλαγή του οικονομικού και παραγωγικού τους μοντέλου; Δεν αρκεί να λες «σταματήστε κάτι», χωρίς ταυτόχρονα να λες «ξεκινήστε κάτι άλλο». Χρειάζεται ένας ειδικός, μακροχρόνιος αναπτυξιακός σχεδιασμός για τα νησιά. Ένα πλαίσιο που θα δίνει πραγματικά και σταθερά κίνητρα σε παραγωγικές δραστηριότητες αν είναι δυνατόν πέρα από τον τουρισμό.
Στον αγροτικό τομέα, για παράδειγμα, θα μπορούσαν να υπάρχουν φορολογικά και ασφαλιστικά κίνητρα, επιχορηγήσεις επενδύσεων, στήριξη της μεταποίησης, ενίσχυση της αλιείας και ουσιαστική επιδότηση του κόστους μεταφοράς.
Αλλά και σε άλλους τομείς: ενέργεια, ψηφιακή οικονομία, καινοτομία, μικρή μεταποίηση, σύγχρονες υπηρεσίες. Γιατί μια επιχείρηση σε ένα νησί δεν αντιμετωπίζει το ίδιο κόστος με μια επιχείρηση στην ηπειρωτική Ελλάδα, ούτε συχνά απευθύνεται με την ίδια ευκολία και τις ίδιες δαπάνες σε ανάλογη αγορά. Μεταφορές, ενέργεια, πρώτες ύλες, πρόσβαση στις αγορές και εξειδικευμένο προσωπικό κοστίζουν περισσότερο.
Άρα δεν αρκεί μια περιστασιακή επιδότηση. Χρειάζεται ένα σταθερό πλαίσιο που θα κάνει οικονομικά βιώσιμο το να παράγεις και να εργάζεσαι σε ένα νησί. Και σε αυτό το σημείο, ο ρόλος της ακτοπλοΐας είναι καθοριστικός. Η ακτοπλοΐα δεν είναι μόνο ένα μέσο μετακίνησης για τον καλοκαιρινό τουρίστα, όπως την βλέπουν οι καλοκαιρινοί επισκέπτες. Είναι βασική υποδομή για την καθημερινή ζωή και την οικονομική δραστηριότητα των νησιών. Είναι ο δρόμος μέσω του οποίου μετακινούνται άνθρωποι, προϊόντα, πρώτες ύλες, εργαζόμενοι, μαθητές και ασθενείς.
Χρειάζεται, λοιπόν, μια διαφορετική αντίληψη για την ακτοπλοϊκή σύνδεση των νησιών. Όχι μόνο ως υπηρεσία που εξυπηρετεί εποχιακά την καλοκαιρινή τουριστική κίνηση, αλλά ως βασική και αναπτυξιακή υποδομή. Με συχνότητα, αξιοπιστία, προσιτό κόστος και δρομολόγια που να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των μόνιμων κατοίκων και των τοπικών επιχειρήσεων.
Γιατί αν θέλουμε οι νησιώτες να παράγουν, να επενδύουν και να δημιουργούν, πρέπει να μπορούν και να μεταφέρουν τα προϊόντα τους, να έχουν πρόσβαση στις αγορές και να μετακινούνται από και προς το νησί τους. Η μετακίνηση δεν πρέπει να αποτελεί καθημερινό οικονομικό και πρακτικό εμπόδιο.
Και βέβαια για να μείνουν άνθρωποι όλο τον χρόνο στο νησί χρειάζονται υποδομές: νερό, ενέργεια, υγεία, παιδεία, μεταφορές, ψηφιακές υποδομές και, κυρίως, προοπτικές κατοικίας για τους μόνιμους κατοίκους.
Το δίλημμα, λοιπόν, δεν πρέπει να είναι: Ανάπτυξη πέρα από τα όρια ή καθήλωση σε παρελθόντα όρια των νησιών; Πρέπει και μπορούμε να αναζητήσουμε έναν άλλο δρόμο. Και προστασία του περιβάλλοντος, αλλά και δημιουργία νέων οικονομικών δυνατοτήτων για τους ανθρώπους που ζουν στα νησιά. Αν φυσικά θέλουμε να συνεχίσουν να ζουν άνθρωποι όλο τον χρόνο στα νησιά. Μέσα σε ένα ζωντανό και εξελισσόμενο με βάση τις ανάγκες τους και όχι με βάση μια ακίνητη πραγματικότητα.
Γιατί ένα νησί δεν είναι μόνο οι παραλίες, το τοπίο και οι υποδομές του. Είναι και οι άνθρωποί του. Και αν πραγματικά θέλουμε να μείνουν, δεν αρκεί να τους ζητάμε να μην κάνουν κάτι. Πρέπει να δώσουμε τη δυνατότητα να κάνουν και κάτι. Πρέπει να υπάρξει μια συγκεκριμένη εναλλακτική οικονομική και αναπτυξιακή πρόταση.
Θα πρέπει οι νησιώτες να παράγουν, να εργάζονται, να επενδύουν, να δημιουργούν με προοπτική και αξιοπρέπεια. Όχι απλώς να παραμείνουν ως συνταξιούχοι και απόμαχοι στα νησιά τους. Αλλά να μπορούν να ζουν και οι νέοι εκεί. Να εργάζονται και να παράγουν σε αυτά. Να έχουν ευκαιρίες εκεί…