ΤΑ ΔΥΟ ΚΟΡΥΦΑΙΑ ΝΑΥΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΗΣ ΑΝΔΡΟΥ: Ο φάρος του 19ου & ο Αφανής Ναύτης του 20ου αιώνα
ΤΟΥ ΔΙΑΜΑΝΤΗ ΜΠΑΣΑΝΤΗ
Δύο είναι τα ναυτικά σύμβολα της Άνδρου, που έστησαν οι καραβοκύρηδες της Άνδρου για να αναφερθούν στην διαδρομή της ναυτιλίας του νησιού. Το πρώτο ο φάρος Τουρλίτης. Κατασκευάστηκε το 1887 στην άκρη του ακρωτηρίου της Χώρας, πάνω σε έναν βράχο μέσα στη θάλασσα. Το δεύτερο το άγαλμα του Αφανή Ναύτη, που στήθηκε το 1959 στην πλατείας της Ρίβας κι αυτό στην άκρη της πόλης της Χώρας. Και τα δύο σηματοδότησαν και συμβόλισαν την κορύφωση της ναυτικής ισχύς της Άνδρου.
Ο ΦΑΡΟΣ ΤΟΥΡΛΙΤΗΣ
Ο φάρος Τουρλίτης κατασκευάστηκε στην άκρη του ακρωτηρίου της Χώρας, μπροστά από το Ενετικό Κάστρο, πάνω σε έναν βράχο, μέσα στο πέλαγος. Το 1887 που κατασκευάστηκε ήταν η εποχή όπου τα ιστιοφόρα του νησιού είχαν φτάσει στην κορύφωση τους, ενώ ήδη είχαν ήδη κάνει την εμφάνιση τους τα πρώτα ατμόπλοια στην εμπορική ναυτιλία της Άνδρου. Μέχρι τότε τα ανδριώτικα ιστιοφόρα είχαν απλωθεί στους ωκεανούς και είχαν δημιουργήσει πλούτο και ναυτική ισχύ στο νησί (δες βιβλίο “Η Ναυτική Εποποιία της Άνδρου τον 19ο αιώνα” – Νέα Διάσταση & Εν Άνδρω 2024).
Οι καραβοκυραίοι του 19ου αιώνα την ώρα που ήδη οι πρώτοι πέρναγαν στα ατμόπλοια θέλησαν να αποτυπώσουν αυτή τη ναυτική ισχύ του νησιού και συνέδραμαν από κοινού χτίζοντας έναν εντυπωσιακά κομψό πέτρινο φάρο σε ένα βράχο μπροστά στο Ενετικό Κάστρο της Χώρας θέλοντας να σηματοδοτήσουν τη ναυτική διαδρομή της νεώτερης Άνδρου. Ο φάρος αναφερόταν αποκλειστικά στη Χώρα γιατί την ανατολική ακτή της Άνδρου στο κεντρικό Αιγαίο που απλώνει ανοικτό μπροστά στο νησί σηματδοτεί ο ευδιάκριτος και ευρισκόμενος ψηλά σε ακρωτήρι φάρος της Γριάς.
ΤΟ ΑΓΑΛΜΑ ΤΟΥ ΑΦΑΝΗ ΝΑΥΤΗ
Στα μέσα του 20ου αιώνα, μετά τον καταστροφικό Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ναυτιλία της Άνδρου είχε ήδη ξεκινήσει και πάλι με ορμή. Οι δύο μεγάλες ναυτικές οικογένειες που είχαν κυριαρχήσει στη ναυτιλία της Άνδρου και της Ελλάδας πρόσφεραν στο νησί το δεύτερο κορυφαίο ναυτικό σύμβολο του νησιού: το άγαλμα του Αφανούς Ναύτου.
Κατά τον Β΄ Παγμόσμιο Πόλεμο, το 1943, οι Γερμανοί θέλοντας να υποχρεώσουν τους Ιταλούς που κυριαρχούσαν στο νησί να παραδοθούν βομβάρδισαν τα Εμπειρικαίικα που υπήρχαν στην άκρη της Χώρας και το φάρο Τουρλίτη. Ο χώρος που ήταν τα κατεστραμένα αρχοντικά δωρήθηκε από τις οικογένειες των Εμπειρίκων στον Δήμο Άνδρου και με χρήματα της οικογένειας Ν. Γουλανδρή διαμορφώθηκε η πλατεία της Ρίβας όπου το 1959 στήθηκε το άγαλμα του Αφανή Ναύτη προσφορα της οικογένειας Γουλανδρή κι αυτό που φιλοτέχνησε ο ανδριώτης γλύπτης Μιχαήλ Τόμπρος. Ο Αφανής Ναύτης συμβόλιζε τους χαμένους ναυτικούς της Άνδρου στις θάλασσες γενικότερα. Ιδίως όμως του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που ήταν πρόσφατος και η Άνδρος είχε δεκάδες βουλιαγμένα πλοία και εκατοντάδες απώλειες ναυτικών σε αυτόν. Έκτοτε το ναυτικό αυτό σύμβολο κυριάρχησε και έγινε το σημείο εθνικής αναφοράς του νησιού (δες βιβλίο “Η Άνδρος μέσα στον Χρόνο” – Gutenberg 2015).
ΤΟ ΟΞΥΜΩΡΟ ΤΗΣ ΥΠΟΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΣΥΜΒΟΛΩΝ
Και τα δύο αυτά σύμβολα του νησιού κατεστράφησαν στη διάρκεια της ύπαρξης τους. Ο φάρος βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς το 1943. Τον απεκατέστησε ο εφοπλιστής Αλέκος Γουλανδρης σύμφωνα με τα αρχικά σχέδια του το 1994 (δες δημοσίευση Εν Άνδρω 28/02/2020). Και ο Αφανής Ναύτης έπεσε από έναν θυελλώδη άνεμο το 2001 και έσπασε σε μερικά σημεία. Τον αποκατέστησε ο Δήμος Άνδρου επί δημαρχίας Δημήτρη Γιαννίση μέσα σε περίπου δύο μήνες (δες δημοσίευση Εν Άνδρω 7/10/2026).