ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΟ, στο νησί των αντιθέσεων

Μια ξεχωριστή περιγραφή της Άνδρου από ένα διαφορετικό επισκέπτη, που ταξίδεψε στην Άνδρο για την ιστοσελίδα Drive και το Cupra Formentor. Την έστειλε η αναγνώστρια Β. T. Δημοσιεύουμε εδώ τα κυριώτερα μέρη, που τράβηξαν το ενδιαφέρον του – Εν Άνδρω.

Γράφει ο Θοδωρής Τσίκας

DRIVE.GR – ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

Σε απόσταση μόλις δύο ωρών από τη Ραφήνα, βρίσκεσαι στο δεύτερο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων, που δεν ακολουθεί το στερεότυπο. Τοπίο με νερά, πηγές και πυκνή βλάστηση. Αρχιτεκτονική που ακουμπά περισσότερο σε νεοκλασικές επιρροές παρά στο απόλυτο λευκό. Και μια αίσθηση «βάθους» που δεν συναντάς εύκολα σε νησί. Η Άνδρος δεν είναι απλώς όμορφη. Είναι πολυεπίπεδη.

Με πυκνή ακτοπλοϊκή σύνδεση με την Αθήνα (μέσω Ραφήνας), το νησί των καπεταναίων, η Μικρά Αγγλία του Παντελή Βούλγαρη, σε υποδέχεται στο Γαύριο, το λιμάνι του νησιού.  Η πρώτη εντύπωση μάλλον δεν προϊδεάζει θετικά για αυτό που θα ακολουθήσει. Το Γαύριο, σε αντίθεση με το λιμάνι της Τήνου, της Μυκόνου ή της Νάξου, δείχνει μια εικόνα άλλης εποχής. Όχι υποχρεωτικά άσχημης, αλλά σε κάθε περίπτωση παλιακής. Νομίζεις ότι από κάποια γωνιά θα στρίψει ο Λάμπρος Κωνσταντάρας με τη Μαίρη Αρώνη στις διακοπές της δεκαετίας του ’60 ή του ΄70. 

Οι προσπάθειες «ανακαίνισης» του λιμανιού του νησιού είναι λιγοστές και μαρτυρούν μια δυστοκία στην επένδυση για τη δημιουργία μιας σύγχρονης εικόνας. Είναι σαν οι περισσότεροι επαγγελματίες να λένε «μια χαρά είμαστε και έτσι». Οι εξαιρέσεις (είναι αρκετές) είναι φωτεινές και φαίνονται από τα γεμάτα τραπεζοκαθίσματα, δίπλα στα άδεια εκείνων που επιμένουν παλαιολιθικά. Από την άλλη, θα έλεγε κάποιος που αρέσκεται στον αντίλογο, οι κάτοικοι επιμένουν πως δεν θέλουν να γίνουν Μύκονος ή Πάρος…

Η Χώρα: πολιτισμός και αρχοντιά

Στην Άνδρο αν δεν πας στη Χώρα, δεν έχεις πάει στο νησί. Πρόκειται για μια από τις πιο ιδιαίτερες πρωτεύουσες των Κυκλάδων. Ωστόσο για να φτάσεις εκεί, θα περάσεις υποχρεωτικά από το Μπατσί. Σχεδόν έρημο το χειμώνα (με την ταβέρνα του Σταμάτη να επιμένει να είναι ανοικτή 365 μέρες το χρόνο), το κατ’ εξοχήν τουριστικό κέντρο του νησιού έχει δύο πρόσωπα. 

Ένας ήρεμος αλλά και έρημος παραλιακός οικισμός τον χειμώνα και ένας τόπος που δεν μπορείς να περπατήσεις από την πολυκοσμία το καλοκαίρι. Το Μπατσί εξελίχθηκε από το γραφικό ψαροχώρι που γνωρίσαμε στην κλασική ελληνική ταινία «Κορίτσια στον Ήλιο» του 1968 (η ταινία γυρίστηκε εκεί το καλοκαίρι του 1967 ύστερα από πρόταση του πρωταγωνιστή Γιάννη Βόγλη, ο οποίος καταγόταν από το νησί), στο πιο in τουριστικό στέκι του νησιού. Εστιατόρια, μπαρ, μαρίνα για σκάφη αναψυχής ψαροκάικα… κι ένας δρόμος που διατρέχει την παραλία και είναι η απόλυτη καλοκαιρινή περτζάδα, συνθέτουν την καλοκαιρινή εικόνα στο Μπατσί, απ’ όπου πρέπει τουλάχιστον μια φορά να περάσεις. 

Από το Μπατσί στη Χώρα πρέπει να κινηθείς στον βασικό οδικό άξονα του νησιού που βλέπει δυτικά. Αν κινηθείς απόγευμα θα θαυμάσεις ένα μαγευτικό ηλιοβασίλεμα. Αν κινηθείς πρωί, μόλις βγεις από το καράβι, θα πρέπει να έχεις υπομονή διότι ο δρόμος έχει μια λωρίδα ανά κατεύθυνση και αν σε πάρει φορτηγό από εμπρός, θα έχεις ένα μικρό πρόβλημα. 

Ωστόσο περνώντας από περιοχές όπως το Απροβάτου ή η Παλαιόπολη (η πρώτη πρωτεύουσα του νησιού) θα απολαύσεις μια μοναδική θέα. Αν σταματήσεις για μια φωτογραφία στο Απροβάτου και φυσάει, πρόσεχε! Ειδικά το καλοκαίρι με τα μελτέμια, ο αέρας είναι τόσο δυνατός που μπορεί να σου διπλώσει ακόμη και την πόρτα του στιβαρού Cupra Formentor που είχαμε συντροφιά σε αυτήν μας την εξόρμηση.

Στα μισά περίπου της διαδρομής, στη Σταυροπέδα θα έχεις στα δεξιά σου τον δρόμο που πηγαίνει σε μια από τις πιο όμορφες παραλίες του νησιού, τις Αποθήκες και τον δρόμο που σε οδηγεί στο Κόρθι. Και αν το πάρεις όλο αριστερά θα βάλεις πλώρη για τη Χώρα. Εδώ το τοπίο αλλάζει κι από τα βράχια με την ανύπαρκτη έως πολύ χαμηλή βλάστηση, έχουμε να κάνουμε με ψηλά δένδρα και τρεχούμενα νερά. 

Είναι η άλλη Ανδρος: Πιτροφός, Μένητες (με τα τρεχούμενα νερά και τα πλατάνια, που θυμίζουν περισσότερο ορεινό χωριό παρά κυκλαδίτικο οικισμό), Στραπουριές είναι χωριά πνιγμένα στο πράσινο με πηγές και ρυάκια που τρέχουν ακόμη και μέσα στις αυλές των σπιτιών. Στα Αποίκια για παράδειγμα, λίγα χιλιόμετρα πάνω από τη Χώρα, βρίσκεται και ο καταρράκτης της Πυθάρας -ένα από τα πιο εντυπωσιακά φυσικά σημεία του νησιού.

Χώρα, η πιο «αστική» πρωτεύουσα των Κυκλάδων

Η Χώρα της Άνδρου δεν είναι απλώς η πρωτεύουσα του νησιού. Είναι η ταυτότητά του. Χτισμένη πάνω σε μια στενή χερσόνησο που εισχωρεί στο Αιγαίο, με τη θάλασσα να την αγκαλιάζει κι από τις δύο πλευρές, θυμίζει περισσότερο μικρή νησιωτική πόλη παρά τυπικό κυκλαδίτικο οικισμό.

Η πρώτη εικόνα είναι ήδη διαφορετική: νεοκλασικά αρχοντικά, μαρμάρινοι δρόμοι, πλατείες με αρχιτεκτονική συνοχή και μια αίσθηση παλιάς αστικής ευγένειας που δύσκολα συναντάς αλλού στις Κυκλάδες. Μεγάλες ναυτικές οικογένειες έχουν αφήσει το δικό τους αποτύπωμα στη Χώρα. Γουλανδρήδες, Πολέμηδες, Εμπειρίκοι έχουν με τα αρχοντικά τους και τις δωρεές τους δώσει έναν μοναδικό αρχοντικό αέρα στην πρωτεύουσα του νησιού. Δεν είναι «σκηνοθετημένη» για τον επισκέπτη. Είναι αυθεντική – κι αυτό φαίνεται.

Η καρδιά της Χώρας είναι ο πεζόδρομος της αγοράς, που σε οδηγεί φυσικά στη Ρίβα, το άκρο της χερσονήσου. Εκεί βρίσκονται δύο από τα πιο εμβληματικά σύμβολα της Άνδρου. Το ένα είναι το άγαλμα του Αφανούς Ναύτου, ένα μπρούτζινο γλυπτό που κοιτάζει προς τη θάλασσα -όχι τυχαία. Είναι αφιερωμένο στους ναυτικούς που χάθηκαν στα ταξίδια, στους ανθρώπους που στήριξαν την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη του νησιού, αλλά πλήρωσαν συχνά βαρύ τίμημα. Δεν είναι ένα ακόμη μνημείο. Είναι σύμβολο. Η Άνδρος υπήρξε από τις μεγαλύτερες ναυτικές δυνάμεις της Ελλάδας. Και το άγαλμα αυτό λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι πίσω από την ευημερία υπήρχε πάντα και η απώλεια.

Το δεύτερο είναι ο φάρος Τουρλίτης, μέσα στη θάλασσα, πάνω σε έναν βράχο που μοιάζει να έχει ξεκολλήσει από τη στεριά. Είναι ο μοναδικός φάρος στην Ελλάδα χτισμένος πάνω σε βράχο μέσα στη θάλασσα. Κατασκευάστηκε τον 19ο αιώνα, καταστράφηκε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ανακατασκευάστηκε αργότερα, διατηρώντας τη χαρακτηριστική του μορφή.

Η Χώρα της Άνδρου έχει μια από τις πιο πυκνές συγκεντρώσεις πολιτιστικών χώρων σε ελληνικό νησί. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα πιο εμβληματικά: Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, ένας από τους σημαντικότερους φορείς σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα. Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Άνδρου που κάθε καλοκαίρι φιλοξενεί εκθέσεις που προσελκύουν κοινό από όλη την Ελλάδα. Αρχαιολογικό Μουσείο Άνδρου και Ναυτικό Μουσείο Άνδρου, δύο ακόμη πόλοι πολιτισμού. Η πολιτιστική ταυτότητα της Άνδρου δεν είναι «διακοσμητική». Είναι ενεργή. Με εκδηλώσεις, φεστιβάλ και εκθέσεις που δίνουν λόγο να την επισκεφθείς ακόμη και εκτός καλοκαιριού.

Μουσεία: πολιτισμός που δεν περιμένεις σε νησί

Η Χώρα γενικά ζει σε πιο χαμηλούς τόνους. Δεν έχει την ένταση άλλων νησιών. Έχει όμως ποιότητα. Καφέ στον πεζόδρομο, μικρά μαγαζιά, γκαλερί, σημεία για στάση χωρίς βιασύνη. Είναι από τα λίγα μέρη στις Κυκλάδες που μπορείς απλώς να περπατήσεις χωρίς πρόγραμμα. Είναι ένας από τους λίγους προορισμούς στις Κυκλάδες που δεν προσπαθεί να γίνει κάτι άλλο, διότι απλώς είναι κάτι άλλο.

Παραλίες για όλους

Και μια και μιλήσαμε για βουτιές, η Άνδρος έχει παραλίες για όλα τα γούστα. Οργανωμένες αλλά και απόμακρες για πιο ψαγμένους. Στις πρώτες συγκαταλέγονται η Χρυσή Άμμος, από τις πιο γνωστές, με ψιλή άμμο και ρηχά νερά. Ακολουθεί ο Άγιος Πέτρος μια μεγάλη παραλία, ιδανική για οικογένειες και το Κυπρί με beach bar και θαλάσσια σπορ. Το Μπατσί έχει και αυτό τη δική του οργανωμένη παραλία και ακολουθούν ο Χαλκολιμνιώνας και οι Αποθήκες. 

Για όσους δεν φοβούνται τον χωματόδρομο (βατό σε κάθε περίπτωση), υπάρχει ο Ζόρκος με άγρια ομορφιά, το Βιτάλι με μοναδικά νερά ή τα Άχλα, από τις πιο εντυπωσιακές παραλίες, με ποτάμι που εκβάλλει στη θάλασσα. Το Συνετί για όσους δεν φοβούνται το κύμα και το πολυφωτογραφημένο «Της Γριάς το Πήδημα», με χαρακτηριστικό βραχώδη σχηματισμό.

Χωριά, η αυθεντική πλευρά του νησιού

Αν οι παραλίες είναι η πρώτη εικόνα της Άνδρου, τα χωριά της είναι η ουσία της. Διότι εκεί καταλαβαίνεις τι κάνει αυτό το νησί διαφορετικό: την παρουσία του νερού, την αγροτική ζωή που δεν έχει χαθεί, την αρχιτεκτονική που δεν έχει αλλοιωθεί από τον μαζικό τουρισμό. Ας δούμε μερικά από αυτά:

• Αποίκια, το χωριό του νερού. Είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο «αντί-κυκλαδίτικη» είναι η Άνδρος. Πνιγμένα στο πράσινο, με τρεχούμενα νερά και πηγές, θυμίζουν περισσότερο ορεινό χωριό της ηπειρωτικής Ελλάδας παρά νησί. Εδώ βρίσκεται και ο περίφημος καταρράκτης της Πυθάρας -ένα από τα πιο εντυπωσιακά φυσικά αξιοθέατα του νησιού.

• Μένητες, με νερά, πλατάνια και ηρεμία, αποτελούν έναν από τους πιο εύκολους στην πρόσβαση, αλλά και πιο ιδιαίτερους οικισμούς. Το σήμα κατατεθέν τους είναι οι πηγές με τα μαρμάρινα στόμια σε σχήμα λεοντοκεφαλών, από όπου τρέχει συνεχώς νερό. 

• Στενιές, με αρχοντιά και ναυτική ιστορία. Από τα πιο ιστορικά χωριά της Άνδρου και άμεσα συνδεδεμένες με τη ναυτική της παράδοση. Εδώ θα δεις παλιά αρχοντικά καπεταναίων, κάποια εγκαταλελειμμένα, άλλα ανακαινισμένα, όλα όμως με έντονη προσωπικότητα. Η περιοχή έχει μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα -λίγο πιο «βαριά», πιο φορτισμένη ιστορικά. Δεν είναι τουριστική με την κλασική έννοια. Είναι αυθεντική. Κοντά βρίσκεται και η παραλία Γιάλια, που συνδυάζει εύκολη πρόσβαση με όμορφο τοπίο.

• Βουρκωτή, το ορεινό πρόσωπο της Άνδρου, από τα πιο ορεινά και απομονωμένα χωριά. Είναι σημείο αναφοράς για πεζοπόρους, καθώς πολλές διαδρομές περνούν από την περιοχή, χωρίς «τουριστική υποδομή» με την κλασική έννοια. 

• Κόρθι, στο νότιο τμήμα του νησιού, με τον Όρμο Κορθίου να λειτουργεί ως ένα δεύτερο, πιο ήσυχο «κέντρο». Είναι πιο χαλαρός από το Μπατσί, με λιγότερη ένταση αλλά αρκετές επιλογές για φαγητό και διαμονή. Η περιοχή αποτελεί καλή βάση για να εξερευνήσεις πιο απομονωμένες παραλίες και χωριά της νότιας Άνδρου, ενώ διατηρεί μια πιο τοπική αίσθηση.

Γαστρονομία με ταυτότητα

Η Άνδρος δεν είναι «γαστρονομικός προορισμός» με την έννοια της μόδας. Δεν θα πας για fine dining hype. Θα πας όμως για κάτι πιο ουσιαστικό: φαγητό με ταυτότητα. Εδώ η κουζίνα δεν έχει προσαρμοστεί στον τουρίστα. Έχει κρατήσει τον χαρακτήρα της. Κι αυτό είναι που κάνει τη διαφορά.

Τι να δοκιμάσεις οπωσδήποτε: Φουρτάλια (ή φρουτάλια). Το signature πιάτο της Άνδρου. Ομελέτα με πατάτες, τοπικό λουκάνικο και, συχνά, με μπόλικα  μυρωδικά. Τοπικά αλλαντικά και τυριά, φρέσκα και ημίσκληρα. Αμυγδαλωτά, παστέλια και γλυκά του κουταλιού.

Για «ψαγμένο» φαγητό στη Χώρα πρέπει να επισκεφθείτε την «Ενδοχώρα» με δημιουργική ελληνική κουζίνα. Το Sea Satin Nino για ψάρι και θαλασσινά. Στον Κόσση, μια ορεινή παραδοσιακή ταβέρνα για παϊδάκια και κρεατικά. Στον Σταμάτη στο Μπατσί που είναι ανοικτός όλον τον χρόνο, και στο Topos στον δρόμο από το λιμάνι προς το Μπατσί.

Διαμονή για κάθε βαλάντιο

Η Άνδρος δεν έχει αυτά τα ογκώδη ξενοδοχεία. Αντίθετα έχει πολλά μικρά καταλύματα, άλλα σύγχρονα κι άλλα κάπως ξεχασμένα από το χρόνο. Έχει όμως και πολλά μπουτίκ ξενοδοχεία ειδικά στη χώρα και πάμπολλα airBNP για όλα τα βαλάντια. Ψάχνοντας θα βρεις αυτό ακριβώς που θέλεις κι αυτό που μπορείς να πληρώσεις. 

Με λίγα λόγια, η Άνδρος δεν είναι προορισμός για όλους κι αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πλεονέκτημά της. Δεν είναι νησί που θα σε εντυπωσιάσει επιφανειακά. Είναι νησί που θα σε κερδίσει σταδιακά. Με την ποικιλία της. Με τον χαρακτήρα της. Με την αυθεντικότητά της. Και τελικά, με την αίσθηση ότι δεν την έχεις εξαντλήσει, όσα καλοκαίρια κι αν περάσεις εκεί.

Φωτογραφίες © DRIVE Media Group/Θανάσης Κουτσογιάννης