εν Άνδρω

Η Άνδρος που δεν υπάρχει! Ή, μ...
Του Διαμαντή Μπασαντή  "Ο δρόμος προς την κορυφή", αναφώνησε αυθόρμητα δίπλα μου ο Θοδωρής οδηγώντας προς την συννεφιασμένη Κουβάρα . "Ο δρόμος προς την κορυφή" είπα ενθυμούμενος ένα χρονογράφημα πριν πολλούς μήνες καθώς ανέβαινα έναν άλλο δρόμο προς την κορυφή της Κουβάρας. Η ίδια φράση από δύο διαφορετικούς ανθρώπους καθώς αντικρύζουν τους μοναδικούς δρόμους της Άνδρου που οδηγούν στην κορυφή της πιο ψηλής κορφής του νησιού και των Κυκλάδων. Διαδρομές, το απόβραδο Καθαρής Δευτέρας, ανάμεσα στην ευαισθησία της έρημης και σιωπηλή ςΆνδρου και στην φαντασία μας (Φωτ. Εν Άνδρω).  Πάντα οι κορυφές εντυπωσιάζουν. Και εντυπωσιάζουν περισσότερο όταν έχουν την υπέροχη θέα, που εναλλάσσεται τόσο μοναδικά ανάμεσα στην Άνδρο του καλοκαιριού και στην Άνδρο του χειμώνα. Το καλοκαίρι το μάτι χάνεται στο ορθάνοιχτο και ηλιόφωτο του ουρανού και του Αιγαίου. Τον χειμώνα η ματιά χάνεται στα σύννεφα που καλύπτουν την κορυφή. Η ευαισθησία συνεγείρει. Η φαντασία καλπάζει.. Ανηφορίσαμ απόβραδο προς την Βουρκωτή. Σιωπηλοί, μετά το πρώτο επιφώνημα. Δύο σκέψεις ήρθαν στο νου: Η Άνδρος αυτή υπάρχει; Ή, μήπως είναι μέρος της φαντασία μας; (Φωτ. Εν Άνδρω).  "Βουρκωτή: Το χωριό που νόμιζαν πως δεν υπάρχει" έγραψε η Ιουλία Ζαννάκη. Βλέποντα την εικόνα της Βουρκωτής να ξεπροβάλει μέσα από τα σύννεφα θυμήθηκα το βιβλίο της: "Τα κτήματα τους, πέτρες κλεισμένες με στήματα, αιμασιές χτισμένες με αίμα. Μια σπιθαμή χώμα γλειμένο από τις βροχές, πληγωμένο από το όργωμα, λιχνίζεται στη δίνη των ανένων...  Τα σύνναφα γλιστρούν απαλά από τη ραχη του βουνού...". Ότι έγραψε η συγγραφέας ήταν εκεί μπροστα μας, καθώς το αυτοκίνητο ανηφόριζε αργά... (Φωτ. Εν Άνδρω).  "Οι άνθρωποι προβάλλουν μέσα αοό την ομίχλη, σαν πλάσματα ενός άλλου κόσμου. Πρωτόγονα, αλλόκοτα όντα που κατεβαίνουν στη Χώρα για να αγοράσουν αυτά που δεν βγάζει η γη τους. Το έχουν πιστέψει κι αυτοί πως είναι διαφορετικοί από αυτιύς που ζουν κοντά στη θάλασσα, στο φως και στον ήλιο.". Αυτά για μια Βουρκωτή που δεν υπάρχει. Ελάχιστοι πια έχουν απομείνει στο μικρό ορεινό χωριό που τον χειμώνα είναι σχυνά χαμένο στα σύννεφά. Ούτε ένα φως στα κλειστά σκοτεινά σπίτια. Μόνο μερικά σκυλιά αλυχτούσαν..... (Φωτ. Εν Άνδρω).. "Τα σπίτια τους, δίπατα, χτισμένα από σχιστόλιθο, πηλό και κυπαρίσσια", γράφει η Ζαννάκη. "Το σπίτια τους σχήματα που προβάλουν ελάχιστα και χάνονται μέσα στην ομίχλη", σκεφτόμαστε, καθώς τα βλέπουμε έρημα, σαν στο πουθενά! Άραγε υπάρχει πια αυτή η Άνδρος ή μήπως είναι γέννημα της φαντασίας το απόβραδό μιας χρονιάρας μέρας; (Φωτ. Εν Άνδρω). Ομίχλη όλος ο δρόμος από Βουρκατή μέχρι Άρνη. Διατρέχαμε αργά ένα μισοσβησμένο νησί. Περνούσαμε άδεια κι έρημα χωριά. Η Άρνη είχε μερικά διάσπαρτα φωτά  Η Κατάκοιλος κανένα. Μόνο μερικά αυτοκίνητα μπροστά σε σπίτια υπονοούσαν πως κάπου υπήρχαν άνθρωποι. Όμως φως κάνενα. Συναντήσαμε δύο αυτοκίνητα που ανηφόριζαν. Τα προηγούμενα τα είχαμε συναντήσει πολύ πριν τα Αποίκια! (Φωτ. Εν Άνδρω). Το Γαύριο είχε κόσμο. Περίμενε τα καράβια στις καφετέριες. Ανεβήκαμε στο Λιμεναρχείο Γαυρίου. Η πρώτη έκπληξη, ο Νίκος. Λιμενοφύλακας από την Άνδρο με... πτυχίο και μεταπτυχιακό! Μια Άνδρος που υπάρχει. Όπως εξηγεί: "το λιμενικό αναβαθμίζεται. Το 60% όσων δίνουν στις σχολές του έχει και μεταπτυχιακό. Το 90% έχει πτυχίο!" Η κρίση - κατά λάθος - έχει αναβαθμίσει την ποιότητα των ανθρώπων στο λιμενικό. Από τη μια νοιώθεις στενάχωρα, αλλά από την άλλη αυτή η αναβάθμιση δίνει ελπίδα. Το Andros μπήκε στο λιμάνι για το τοπικό δρομολόγιο. Αυτή η Άνδρος υπάρχει. Όμως: πως άραγε υπάρχει;  Το πλοίο έδεσε. Κατέβασε λιγους. Ανέβασε πολλούς. Η Άνδρος της Αθήνας και του τριημέρου έφευγε. Η Άνδρος του χειμώνα έμενε. Χρειάζονται και οι δύο για να υπάρξει αυτό το νησί. Όμως τώρα πια αυτές οι δύο κοινωνίες συναντιώνται ολοένα και λιγότερο. Λιγότεροι ήρθαν εφέτος στο νησί για Καθαρή Δευτέρα. Λιγότεροι έμειναν εφέτος στο νησί για χειμώνα. Στο λιμάνι βλέπαμε γνωστούς να φεύγουν. Ήπιαμε ένα ποτό. Και πήραμε - με μια κρυφή ευχαρίστηση - τον δρόμο της επιστροφής πίσω στην Χώρα. Στην κονσόλα η Μπέλλου τραγούδαγε: "Δεν λες κουβέντα/ κρατάς κρυμένα μυστικά και ντονουμέντα/... Περνούν οι νύχτες,/ τα δευτερόλεπτα βαριά στους λεπτοδείκτες/ ζητώντας κάτι/ που να μη γίνεται ουρλιαχτό κι οφθαλμαπάτη..."". Ανταλλάξαμε λίγες κουβέντες με τον Θοδωρή στη διάρκεια του γυρισμού χαμένοι στις σκέψεις, στα κρυμένα μυστικά, στις άδειες νύχτες και στις οφθαλμαπάτες ενός υπέροχου νησιού που περίμενει μετρώντας βαριά τους λεπτοδέικτες μέχρι την επόμενη ανάσα του... (Φωτ. Εν Άνδρω).  
Στιγμιότυπα ενός συννεφιασμένο...
  Άνδροτηνομυκονιάτες αποβιβάζονται σαν ένα μεγάλο κύμα στην Ραφήνα Παρασκευή απόγευμα. Που πάνε για Καθαρή Δευτέρα όλοι αυτοι. Άγνωστο. Πάντως πάνε... (φωτ. Εν Άνδρω). Άξιον απορίας πως τα καταφέρνει κανείς και χάνει τις μέρες του στην Αθήνα. Πας για δύο δουλειές και μένεις μια εβδομάδα. Στο τέλος, ενώ θες προφτάσεις το πρωινό καράβι της Παρασκευής φτάνεις το απόγευμα στην Ραφήνα. Και ίσα που προλαβαίνεις το τοπικό για Άνδρο.
Παντρεύτηκε, λοιπόν, ο πιο γνω...
  Ο Δημήτρης και η Τέτα... Όλα ξεκίνησαν Σάββατο πρωί. Το τηλέφωνο του σπιτιού στην Άνδρο κουδούνιζε. Μόλις που το πρόλαβα. Ήταν ο Δημήτρης Σταυρόπουλος. Με ρώτησε τα νέα του νησιού και τι καιρό κάνει. Αυτό το τελευταίο είναι το πιο αγαπημένο θέμα συζήτησης του Σταυρόπουλου και των Άγγλων. Ακόμα και ο τρόπος που το συζητούν είναι ακριβώς ίδιος. Σε τέτοιο σημείο που συχνά αναρωτιέμαι αν ο Δημήτρης είναι Άγγλος.
Εντυπωσιακή πρωινή διαδρομή στ...
 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ο Χαρίδημος, μόνιμος κάτοικος Άνδρου, που χειμώνα-καλοκαίρι ανεβοκατέβαινε βουν.α και λαγγάδια, μοναστήρια και όρμους, χαρές και λυπες ενός νησιού σχεδόν ερημωμένου τον χειμώνα και σχεδόν πυκνοκατοικημένου το καλοκαίρι. Στα ενδιάμεσα έρχονταν οι ενδιάμεσοι που τα ήθελαν όλα και τίποτα. Οι μεν δεν ήθελαν τον τουρισμό, οι δε δεν μπορούσαν να ζήσουν χωρίς τον τουρισμό. Οι μεν δεν ήθελαν το ένα, οι δε δεν ήθελαν το άλλο.  Και τούμπαλιν. Μέσα σε αυτή την αντιφατική Άνδρο ο Χαρίδημος συνέχιζε να ανεβοκατεβαίνει χειμώνα-καλοκαίρι ένα νησί όνειρο, που όμως συχνά γινόταν και εφιάλτης απο αυτά που ήθελαν και δεν ήθελαν. Και ο Χιρίδημος συνέχιζε να ανεβοκατεβαίνει βουνά και λαγγάδια αγναντεύοντας τις γύρω θάλασσες  Εδώ κατεβαίνοντας από το Βουνί βλέπει το Κοχύλου και το πανοραμικό Πάνω Κάστρο να φωτίζονται από τις πρώτες αχτίδες του ήλιου που ξημέρωνε στο Αιγαίο... Ο Χαρίδημος συνέχιζε απτόητος από τις αντιφάσεις των ανθρώπων τις διαδρομές του στην Άνδρο. Διαδρομές υπέροχες στην απλότητα και στην λαμπρότητα τους. Πέρναγε από το ένα πρωινό στο άλλο. Απο την μια στιγμή του πρωινού στην άλλη. Και έστελνε αδιάκοπα τις φωτογραφιές του. Με την ελπίδα να δουν και οι μεν και οι δε τις εικόνες του και ακούσουν κάτι από τις τις αφηγήσεις μας και μήπως καταφ'ερουν να αγαπήσουν αυτό το μαγικό νησί. Και ίσως να κάνουν κι άλλους να το αγαπήσουν. Στην φωτογραφία ο Χαρίδημος διατρέχει τον δρόμο από το Βουνί προς το Κοχύλου... Μια έκρηξη το πρωινό στον δρόμο που φτάνει στο Κοχύλου. Διαδρομές μοναδικές και στιγμές ξεχωριστές όπως αυτό το δοξαστικό πρωινό στην Άνδρο. Από το ύψος του Κοχύλου αγναντεύοντας το Αιγαίο που ξυπνούσε μέσα σε μια συμπαντική κοκκινο-κίτρινη έκρηξη...    Μετά από λίγο ο Χαρίδημος έφτασε στο Κοχύλου και η συμπαντική ανατολή εξέραγη! Όλα γύρω του βάφτηκαν κόκκινα. Πρώτη φορά έβλεπε το υπέροχο σε θέα χωριό του Κοχύλου με τέτοια χρώματα: ανακατεμένα το κόκκινο και το κίτρινο της έκρηξης του ήλιου με το μαύρο και όλο τα ενδιάμεσα χρώματα του φάσματος. Δεν το πίστευε. Και συνέχισε να φωτογραφίζει τις εκπληκτικές σκηνές μπας και τις πιστέψει αυτός! Και κάνει και τους άλλους να πιστέψουν σε αυτές...    Ήταν τόσο εκτυφλωτικό το ξήμέρωμα που ολόκληρη η πλαγιά κάτω από το αμφιθεατρικό χωρίο ήταν σαν κάποιος να τις είχε πετάξει ένα κίτρινο και να την είχε εξαφανίσει όλα τα άλλα χρώματα με εξαίρτεση το ισχυρό πράσινο που σε μερικά της σημεία επέβαλε την παρουσία του, έστω και λίγο...    Ώσπου ο ήλιος σηκώθηκε και λίγο και άρχισε το πράσινο να παίρνει τα πάνω του και το κίτρινο σιγά-σιγά να υποχωρεί αφήνοντας χώρο και στα άλλα χρώματα που ξεπρόβαλαν δειλα-δειλα...    Μέσα στην κοιλάδα του Κορθίου που κατέβαιανε ο Χαρίδημος τα χρώματα πάλαιυαν μεταξύ τους. Στη θάλασσα κοκκινό-κίτρινο της έκρηξης του ηλίου κυριαρχούσε. Όμως στη στεριά οι σκιές της νύχτας και μια επερχόμενης συννεφιάς επέτρεπαν στις σκιές που υπήρχαν την ύπαρξη και άλλων χρωμάτων. Το σύμπαν έμοιαζε να έχει συνομωτήσει για να κάνει το πρωινό να μοιάζει με ταινία, αλλάζοντας πλάνα από την μια στιγμή στην άλλη...    Ο Χαρίδημος εστιάζει την προσοχή του σε αυτά που οι βιαστικοί της Άνδρου (και οι μεν και οι δε) δεν εστιάζουν. Στην καταπράσινη από τις χειμερινές βροχές πλαγιά του Ρογού ένα εξωκλήσι και ένας περιστερώνας.. Σημάδια ανθρώπινων διαδρομών μέσα στον χρόνο.  Ο Χαρίδημος ανεβηκε μέχρι το εξωκλήσι και έριξε μια ματιά πίσω του...    Ο Ρογός κάτω έμοιαζε σαν ένας μεγάλο παραδεισένιος κήπος επί γης. Ο ήλιος είχε πια χαθεί πίσω από τα σύννεφα. Η μέρα είχε αλλάξει χρώμα. Η λαμπρότητα του πρωινού είχε χαθεί. Όμως το τοπίο εξακολουθούσε να είναι μαγευτικό...   Σε λίγο τα σύννεφά είχαν σκεπάσει τον ήλιο. Ένα άλλο τοπίο υπήρχε μπροστά του. Χειμωνιάτικο. Γκρίζοπράσινο. Μα πάντα γοητευτικό. Άνδρος, πρωινό 9ης Φεβρουαρίου 2018... Φωτογραφίες διαδρομής ΧΑΡΙΔΗΜΟΣ Αφήγηση διαδρομής Δ. ΜΠΑΣΑΝΤΗΣ
Άνδρος 2018: ο χειμώνας και η ...
 Από το πρωί ο γέροντας Ευδόκιμος είχε καλή προδίαθεση. Η μέρα στα όρια του χειμώνα. Μουντή. Ομιχλώδης. Φλεβάρης 2018. Τσικνοπέμπτη. Χρονιάρα μέρα. Μπροστά σε μια ανθισμένη αμυγδαλιά στο μοναστήρι της Παναχράντου, που άνθισε ενα πρωινό κι ομόρφυνε απρόσμενα την χειμωνιάτικη μέρα.. Ο παππούς της Άνδρου ην χάζεψε για λίγο. Μετά στάθηκε μπροστά της χαμογελώντας. Ο Χαρίδημος έτυχε να περνά και τον φωτογράφισε. Στην καρδιά του χειμώνα μοιάζει σαν θαύμα που σκάει με τόσο εντυπωσιακό τρόπο τα πρώτα μπουμπούκια της αμυγδαλιάς συμβολίζοντας την πρώιμη άνοιξη.  Ο γέροντας Ευδόκιμος με την σοφία των χρόνων έχει μάθει να απολαμβάνει τις μικρές χαρές της ζωής, που συχνά οι νεώτεροι προσπερνούν βιαστικά και αδιάφορα (φωτ. Χαρίδημος). 
Μια… λαίμαργη αγελάδα από το Μ...
  Μια βόλτα στην παραλία, ποτέ δεν έβλαψε κανέναν. Με λιακάδα μάλιστα, είναι ακόμα πιο ωραία! Εκεί ακόμα και το φαγητό είναι πιο νόστιμο αφού το χορταράκι έχει νοτιστεί από την θαλασσινή αλμυρά!
H αλήθεια και το ψέμα: απρόσμε...
Του Διαμαντή Μπασαντή Ποταμός Κολοράντο. Γκραν Κάνυον, Αριζόνα. Άνοξη 2006. (αρχείο Δ. Μπ.) (Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύθηκε στο λογοτεχνικό περιοδικό ΔΕΚΑΤΑ το καλοκαίρι του 2017. Γράφτηκε το καλοκαίρι του 2007. Περιγράφει μερικές στιγμές από τα 7 ακαδημαϊκά ταξίδια μου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο λόγος της αναδημοσίευσης στο Εν Άνδρω είναι διπλός. Πρώτον, είναι αναφορά στις μεγάλες διαδρομές στον χάρτη της ζωής και της σκέψης. Κάτι που είναι ίδιον της Άνδρου και των ανθρώπων της. Και δεύτερον - και σημαντικότερο - είναι αναφορά στο ανεξάντλητο της ελληνικής παράδοσης που συναντά κανείς ακόμα και στις εσχατιές της Αμερικής  Ποιος θα περίμενε πως θα γιόρταζαμε Μεγάλη Παρασκευή - με εγκώμια στα ελληνικά και στα αγγλικά - στο Κάνσας; Ποιος θα έλεγε πως στο Ντένβερ θα συναντούσαμε τον μητροπολίτη Ησαΐα και θα βλέπαμε δύο τόσο διαφορετικές ελληνορθόδοξες εκκλησίες. Συμπέρασμα: η Άνδρος ταξιδεύει αδιάκοπα μέσα από τους ανθρώπους της. Και η Ελλάδα ξαφνιάζει συνεχώς μέσα από την ζωτικότητα μιας παράδοσης που συνεχίζει αενάως στον χρόνο και στον χώρο - Δ.Μπ.)
Καράβια έρχονται, καράβια φεύγ...
Χειμωνιάτικο απόβραδο. Λιμάνι Ραφήνας. Ώρα 17:30. Το Θεολόγος μόλις έφτασε από Άνδρο. Το Andros ετοιμάζεται να φύγει για Άνδρο στις 18:00. Το ένα καράβι θα αλλάξει το άλλο. Το Θεολόγος έκανε την τελευταία διαδρομή του και πάει για την ετήσια συντήρηση. Το Andros επέστρεψε πάλι στη βάση του και στο γνωστό δρομολόγιο μετά από λίγους μήνες που έκανε την γραμμή Πειραιά-Σύρος-Τήνος-Μύκονος. Το ένα τέλειωσε το ταξίδι του. Το άλλο ετοιμάζεται για το δικό του ταξίδι. Μια τυχαία συνάντηση αποχαιρετισμού στη Ραφήνα, στο λιμάνι της αναχώρησης για Άνδρο. Ξεκινώ από μια είδηση: Έφυγε ο Θεολόγος, ξεκίνησε το Andros. Και μετά η στιγμή μένει μετέωρη πάνω από το λιμάνι που αγαπήσαμε, το λιμάνι της αέναης επιστροφής μας στην Άνδρο. Στον αέρα μια θλίψη για δύο φίλους που δεν θα ξανάρθουν ποτέ πια στην Άνδρο. Ο Τζίμης και ο Θοδωρής "ταξίδεψαν" για πάντα μακριά: ο ένας χτες το μεσημέρι, ο άλλος χτες το βράδυ...(φωτ. Εν Άνδρω)
Αγιασμός στην Άνδρο: "...έρχετ...
Σήμερα παραμονή των Φώτων εκτός από τα κάλαντα που τα έχουμε πια ξεχάσει ειναι η μέρα που ο παπάς της γειτονιάς μας αγιάζει τα σπίτια και φεύγουν οι καλικατζαραίοι λέγοντας: "φεύγετε να φεύγουμε γιατί έρχεται ο τρελό-παπας με την αγιαστούρα του και με την μαγκούρα του"! Αυτά λεέι ο μύθος. Η πραγματικότητα είναι πως στην Άνδρο άντε να βρεις ανοικτό σπίτι να αγιάσει ο παπάς του χωριού ή της πόλης. Τα ίδια και χειροτερα στην Αθήνα. Εκεί άντε να βγει ο παπάς της γειτονιάς και που να πρωτοπάει με τόσο κόσμο. Στη φωτογραφία τα σύνεργα του αγιασμού με φόντο μια μαγική - μετά την χτεσινή καταιγιδα - Χώρα. Αυτή είναι η Ελλάδα... (φωτ. Εν Άνδρω).